Matura z biologii 2025, zadanie 10: Synapsa nerwowo-mięśniowa i toksyny – odpowiedzi i wyjaśnienie

W zadaniu 10.1 obie toksyny spowalniają rozkład acetylocholiny (T), ale żadna nie powoduje rozluźnienia mięśni (N). W zadaniu 10.2 osłonka mielinowa przyspiesza przewodzenie (A1) dzięki przewodzeniu skokowemu.

O czym jest zadanie 10?

Zadanie dotyczy synapsy między neuronem ruchowym a włóknem mięśniowym oraz wpływu toksyn sinicowych (anatoksyny-a i guanitoksyny) na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe. Opisano również rolę osłonki mielinowej w przewodzeniu impulsu.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 16 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 10.1 (0–2 pkt)

Uzupełnij tabelę – określ efekty działania anatoksyny-a i guanitoksyny. W odpowiednie komórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli dany efekt występuje, albo N (nie) – jeśli nie występuje.
Efekt działania:
spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej
rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Anatoksyna-a: spowolnienie rozkładu ACh – T, rozluźnienie – N. Guanitoksyna: spowolnienie rozkładu ACh – T, rozluźnienie – N.

Anatoksyna-a aktywuje receptory bezpośrednio, a także odwracalnie wiąże się z acetylocholinesterazą, utrudniając jej działanie. Guanitoksyna trwale blokuje enzym, więc acetylocholina nie jest rozkładana. W obu przypadkach dochodzi do nadmiernego pobudzenia mięśnia, co prowadzi do skurczu, a nie rozluźnienia.

Punktacja: 2 punkty za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy, 1 punkt za jeden wiersz lub jedną kolumnę; nie przyznaje się punktów za odpowiedzi sprzeczne z kluczem.

Zadanie 10.2 (0–1 pkt)

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.
Osłonka mielinowa wokół aksonu neuronu ruchowego
pełni funkcję izolatora elektrycznego,
A. przyśpiesza przewodzenie potencjału czynnościowego wzdłuż aksonu, ponieważ
B. spowalnia przewodzenie potencjału czynnościowego wzdłuż aksonu, ponieważ
1. co zapewnia skokowe przewodzenie potencjału czynnościowego między przewężeniami Ranviera.
2. sprawia, że potencjał czynnościowy jest przewodzony w sposób ciągły – w jego przewodzenie jest zaangażowana błona komórkowa aksonu na całej swojej długości.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A 1

Osłonka mielinowa działa jak izolator, zapobiegając ucieczce jonów i umożliwiając skokowe przewodzenie impulsu między przewężeniami Ranviera. Dzięki temu depolaryzacja przeskakuje z przewężenia na przewężenie, co znacznie przyspiesza przewodzenie w porównaniu z przewodzeniem ciągłym.

Punktacja: 1 punkt za poprawne wybranie odpowiedzi A i uzasadnienia 1; każde inne połączenie skutkuje 0 punktami.

Najczęstsze błędy w zadaniu 10

Uczeń może błędnie uznać, że anatoksyna-a nie spowalnia rozkładu ACh, bo nie jest inhibitorem enzymu (ale wiąże się z jego miejscem aktywnym, więc utrudnia degradację).
Częsty błąd to przypisywanie toksynom działania prowadzącego do zwiotczenia mięśni, podczas gdy nadmierna stymulacja receptorów powoduje skurcz.
W zadaniu o osłonce mielinowej uczniowie mylą przewodzenie skokowe z ciągłym i uznają, że mielina spowalnia impuls.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2025, poziom rozszerzony (w maju 2025). Wstęp CKE opracowała na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.