Matura z biologii 2025, zadanie 7: Osmoregulacja tilapii i opieka nad potomstwem – odpowiedzi i wyjaśnienie

Tilapia musi pobierać jony Na+ i Cl− ze środowiska, ponieważ woda słodka jest hipotoniczna, co powoduje ich utratę. Noszenie potomstwa w pysku zwiększa jego przeżywalność, chroniąc je przed drapieżnikami i zapewniając odpowiednie warunki.

O czym jest zadanie 7?

Tilapia nilowa to ryba słodkowodna. W środowisku hipotonicznym traci jony i pobiera wodę, więc musi aktywnie uzupełniać sole i wydalać duże ilości moczu. Dodatkowo, jako pyszczak, samica nosi zapłodnione jaja i młode w jamie gębowej, co chroni je przed drapieżnikami.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 12 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 7.1 (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego tilapia nilowa musi pobierać jony Na+ i Cl− ze środowiska zewnętrznego. W odpowiedzi uwzględnij różnice między środowiskiem wewnętrznym ryby a środowiskiem zewnętrznym.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Tilapia żyje w wodzie słodkiej, która ma niższe stężenie jonów niż płyny ustrojowe ryby. Wskutek tego jony dyfundują z ciała do wody, a także są tracone z moczem, gdyż ryba wydala duże ilości wody, aby usunąć nadmiar wody napływającej osmotycznie. Dlatego tilapia musi aktywnie pobierać jony ze środowiska, aby uzupełnić straty.

Woda słodka jest hipotoniczna względem płynów ustrojowych, więc woda napływa do ciała ryby, a jony mają tendencję do opuszczania organizmu. Ryba wydala dużą objętość rozcieńczonego moczu, co dodatkowo usuwa jony. W rezultacie konieczne jest aktywne pobieranie jonów z wody, np. przez skrzela.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wyjaśnienie, że środowisko jest hipotoniczne i jony są tracone na drodze dyfuzji lub z moczem, co wymusza ich uzupełnianie. Nie uznaje się odpowiedzi mówiących o utracie jonów przez osmozę lub zbyt ogólnych.

Zadanie 7.2 (0–1 pkt)

Uzasadnij, że adaptacja w postaci noszenia w jamie gębowej zapłodnionych jaj, larw i narybku przez samice pielęgnicowatych zwiększa szanse na przeżycie potomstwa.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Noszenie potomstwa w jamie gębowej chroni je przed drapieżnikami, a także zapewnia odpowiednią temperaturę i dostęp tlenu, co zwiększa przeżywalność jaj i młodych ryb.

Jaja, larwy i narybek ukryte w pysku są mniej narażone na ataki drapieżników. Samica może także aktywnie napowietrzać ikrę, poruszając pyskiem, co zapewnia dopływ tlenu, a jama gębowa utrzymuje stabilną temperaturę.

Punktacja: Punkt za podanie konkretnego mechanizmu zwiększającego przeżywalność, np. ochrona przed drapieżnikami, odpowiednia temperatura lub natlenienie. Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, typu 'dobre warunki'.

Najczęstsze błędy w zadaniu 7

W zadaniu 7.1 uczniowie mylą osmozę z dyfuzją jonów, twierdząc, że jony są tracone przez osmozę.
W zadaniu 7.1 niektórzy mogą błędnie sądzić, że ryba słodkowodna pije wodę, aby uzupełnić sole.
W zadaniu 7.2 zbyt ogólne odpowiedzi, np. „zwiększa przeżywalność”, bez wskazania czynnika.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2025, poziom rozszerzony (w maju 2025). Wstęp CKE opracowała na podstawie: C. Błaszak (red.), Zoologia. Szkarłupnie – płazy, t. 3, cz. 1, Warszawa 2015;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.