Matura z biologii 2025, zadanie 6: Spadek wielkości ciała zaskrońca zwyczajnego – odpowiedzi i wyjaśnienie

W zadaniu 6.1 trzeba wykazać związek osuszania terenów ze spadkiem liczebności płazów, odnosząc się do ich zależności od wody (np. rozmnażanie, oddychanie skórne). W 6.2 poprawna odpowiedź to dobór kierunkowy eliminujący najdłuższe osobniki (C2). W 6.3 stwierdzenia: 1 – F, 2 – P, 3 – F.

O czym jest zadanie 6?

Zadanie dotyczy obserwowanego spadku średniej długości ciała zaskrońca zwyczajnego w Puszczy Niepołomickiej. Przedstawiono dwie hipotezy: pierwsza wskazuje na niedobór pokarmu (płazów) spowodowany osuszaniem terenów, druga na selektywne zabijanie większych osobników przez ludzi.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 10 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 6.1 (0–1 pkt)

Wykaż związek między osuszaniem terenów a spadkiem liczebności płazów, stanowiących pokarm zaskrońców zwyczajnych.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Osuszanie terenów niszczy siedliska wodne i wilgotne niezbędne płazom do rozrodu (składanie jaj, rozwój larw), oddychania skórnego i pobierania wody, co prowadzi do ograniczenia ich liczebności i biomasy.

Płazy są ściśle związane ze środowiskiem wodnym: ich jaja i kijanki rozwijają się w wodzie, dorosłe osobniki wymagają wilgoci do wymiany gazowej przez skórę, a woda jest też miejscem żerowania i kryjówką. Osuszenie terenu niszczy te siedliska, co bezpośrednio ogranicza rozmnażanie i przeżywalność, powodując spadek liczebności populacji.

Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawne wykazanie związku, odnoszące się do konkretnej zależności płazów od wody; nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „płazy potrzebują wilgoci” bez wyjaśnienia dlaczego.

Zadanie 6.2 (0–1 pkt)

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Hipoteza 2. zakłada, że na populację zaskrońca zwyczajnego działa dobór
A. różnicujący / B. stabilizujący / C. kierunkowy,
który polega na eliminowaniu z populacji osobników
1. najdłuższych i najkrótszych / 2. najdłuższych / 3. o długości zbliżonej do wartości średniej.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: C2: dobór kierunkowy, eliminujący najdłuższe osobniki.

Hipoteza 2 mówi, że większe osobniki są częściej zabijane, więc działa selekcja przeciwko jednemu skrajnemu fenotypowi (najdłuższe). To jest dobór kierunkowy, który przesuwa średnią długość w stronę mniejszych wartości; eliminowane są osobniki najdłuższe.

Punktacja: 1 pkt za poprawny wybór C i 2; każdy inny wybór – 0 pkt.

Zadanie 6.3 (0–2 pkt)

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące zaskrońca zwyczajnego są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. Zaskroniec zwyczajny utrzymuje względnie stałą temperaturę ciała, niezależnie od temperatury otoczenia. P / F
2. Podczas rozwoju zarodka zaskrońca zwyczajnego dochodzi do wykształcenia błon płodowych. P / F
3. Zaskroniec zwyczajny przechodzi rozwój złożony, a rozwój jego postaci larwalnych zachodzi w środowisku wodnym. P / F

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1 – F, 2 – P, 3 – F.

1. Zaskroniec jest gadem zmiennocieplnym, temperatura ciała zależy od otoczenia. 2. Gady to owodniowce, w rozwoju zarodkowym wytwarzają błony płodowe. 3. Rozwój gadów jest prosty, bez stadium larwalnego; młode wykluwają się z jaj i są podobne do dorosłych.

Punktacja: 2 pkt za trzy poprawne oceny, 1 pkt za dwie poprawne, 0 pkt za mniej.

Najczęstsze błędy w zadaniu 6

Uczeń myli dobór stabilizujący z kierunkowym, gdy chodzi o eliminację jednej skrajności.
W 6.1 pisze ogólnie, że płazy potrzebują wody, bez konkretnego powodu (np. rozród, oddychanie skórne).
W 6.3 myli gady z płazami i uważa, że mają rozwój złożony z larwą w wodzie, albo że są stałocieplne.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2025, poziom rozszerzony (w maju 2025). Wstęp CKE opracowała na podstawie: S. Bury i in., Decline in Body Size […] in the Grass Snake (Natrix natrix, Linnaeus, 1758) […],. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.