Próbna matura z biologii, styczeń 2026, zadanie 13: Grupy krwi i transfuzje – odpowiedzi i wyjaśnienie

13.1: Grupa O (krwinki bez antygenów A i B nie aglutynują). 13.2: KKCz grupy O zawiera w osoczu przeciwciała anty-B, które mogą zlepiać krwinki biorcy grupy B. 13.3: Genotypy: matka IAIB, ojciec ii; potomstwo może mieć grupę A lub B, prawdopodobieństwo grupy AB wynosi 0%.

O czym jest zadanie 13?

Zadanie dotyczy układu grup krwi ABO i transfuzji składników krwi. Wyjaśnia, że obecnie przetacza się składniki krwi, a nie krew pełną, ale koncentrat krwinek czerwonych (KKCz) zawiera resztki osocza. Opisuje oznaczanie grupy krwi przy użyciu hemotestów z przeciwciałami anty-A i anty-B oraz zasady transfuzji, w tym stosowanie grupy O w nagłych przypadkach. Podkreśla, że grupa krwi jest determinowana przez allele IA, IB i i.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 20 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 13.1 (0–1 pkt)

0–1 Podaj grupę krwi układu ABO, której krwinki nie ulegają aglutynacji w żadnej z surowic testowych.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Grupa O.

Krwinki grupy O nie mają na powierzchni antygenów A ani B, więc nie zareagują z przeciwciałami anty-A ani anty-B zawartymi w surowicach testowych, co oznacza brak aglutynacji.

Punktacja: 1 punkt za poprawną odpowiedź (grupa O); 0 punktów za inną odpowiedź lub brak.

Zadanie 13.2 (0–1 pkt)

0–1 Wyjaśnij, dlaczego przetoczenie KKCz grupy O może być szkodliwe dla biorcy, który ma grupę krwi B. W odpowiedzi odnieś się do układu ABO.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: KKCz grupy O zawiera resztkowe osocze z przeciwciałami anty-B (aglutyniny β), które po przetoczeniu mogą związać się z antygenami B na krwinkach biorcy, powodując ich aglutynację.

KKCz otrzymuje się z krwi pełnej przez usunięcie osocza, ale proces nie jest w 100% wydajny, więc pozostaje niewielka ilość osocza dawcy. Osoba z grupą O ma w osoczu naturalne przeciwciała anty-A i anty-B. U biorcy z grupą B przeciwciała anty-B z przetoczonego KKCz rozpoznają antygeny B na jego krwinkach, prowadząc do aglutynacji i możliwych powikłań.

Punktacja: 1 punkt za wyjaśnienie uwzględniające obecność aglutynin β w KKCz grupy O i ich aglutynację z krwinkami biorcy grupy B; 0 punktów za odpowiedź niepełną lub błędną.

Zadanie 13.3 (0–3 pkt)

Rodzice, z których matka ma grupę krwi AB, a ojciec – grupę krwi O, spodziewają się 0–1–2–3 kolejnego dziecka. Podaj genotypy rodziców. Wykonaj krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie określ wszystkie możliwe grupy krwi potomstwa oraz prawdopodobieństwo wystąpienia grupy krwi AB u kolejnego dziecka tej pary rodziców. Zastosuj oznaczenia alleli podane w tekście. Genotyp matki: Genotyp ojca: Krzyżówka genetyczna: Możliwe grupy krwi potomstwa: Prawdopodobieństwo wystąpienia grupy krwi AB: %
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Genotyp matki: IAIB; genotyp ojca: ii. Krzyżówka: IAIB x ii. Gamety matki: IA, IB; gamety ojca: i. Potomstwo: IAi (grupa A) lub IBi (grupa B). Możliwe grupy krwi potomstwa: A i B. Prawdopodobieństwo grupy AB: 0%.

Matka z grupą AB ma genotyp IAIB (allel IA i IB są kodominujące). Ojciec z grupą O ma genotyp ii (allel i recesywny). Matka wytwarza gamety z allelem IA lub IB, ojciec wyłącznie z allelem i. Zatem dziecko może otrzymać IA od matki i i od ojca (genotyp IAi – grupa A) lub IB i i (genotyp IBi – grupa B). Nie ma możliwości otrzymania alleli IA i IB jednocześnie, bo ojciec nie przekazuje żadnego z nich, więc grupa AB nie wystąpi.

Punktacja: 3 punkty za poprawne podanie genotypów, zapis krzyżówki, określenie możliwych grup krwi potomstwa i prawdopodobieństwa grupy AB; 2 punkty za genotypy i krzyżówkę; 1 punkt za same genotypy; 0 punktów za odpowiedź niespełniającą wymagań lub brak.

Najczęstsze błędy w zadaniu 13

  • Uznawanie grupy O za uniwersalnego dawcę bez uwzględnienia przeciwciał w osoczu, co prowadzi do błędnego wniosku, że KKCz grupy O jest całkowicie bezpieczny.
  • Zapominanie, że KKCz zawiera resztkowe osocze, a wraz z nim przeciwciała, które mogą wywołać aglutynację krwinek biorcy.
  • Błędne zapisywanie genotypów rodziców (np. matka jako IAIA lub IBIB) lub niewykonanie krzyżówki, co prowadzi do błędnego określenia możliwych grup krwi potomstwa lub prawdopodobieństwa grupy AB.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Próbna matura z biologii, styczeń 2026 (w styczniu 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: praca zbiorowa, Wytyczne w zakresie leczenia krwią i jej składnikami. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.