Próbna matura z biologii, styczeń 2026, zadanie 4: Wiązka przewodząca roślin – tkanki i funkcje – odpowiedzi i wyjaśnienie

X to łyko, Y to drewno; wiązka jest kolateralna otwarta; miazga to tkanka twórcza umożliwiająca przyrost wtórny; przykłady tkanek z ligniną to sklerenchyma i ksylem; pierwsze stwierdzenie jest fałszywe, drugie prawdziwe.

O czym jest zadanie 4?

Zadanie dotyczy budowy wiązki przewodzącej rośliny, przedstawionej na schemacie. Należy rozpoznać tkanki oznaczone literami X i Y, określić typ wiązki, rolę miazgi, przykłady tkanek zdrewniałych oraz ocenić prawdziwość stwierdzeń o rozmieszczeniu tkanek przewodzących.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 10 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 4.1 (0–1 pkt)

Podaj nazwy tkanek oznaczonych na rysunku literami X i Y.
X:
Y:
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: X: łyko (floem), Y: drewno (ksylem).

Na przekroju wiązki przewodzącej łyko znajduje się na zewnątrz, a drewno wewnątrz, rozdzielone miazgą. Taki układ jest typowy dla wiązki kolateralnej otwartej.

Punktacja: 1 punkt za podanie obu poprawnych nazw tkanek; 0 punktów za jakąkolwiek inną odpowiedź lub brak.

Zadanie 4.2 (0–1 pkt)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Na rysunku przedstawiono wiązkę
A. kolateralną otwartą.
B. kolateralną zamkniętą.
C. koncentryczną otwartą.
D. koncentryczną zamkniętą.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A. kolateralną otwartą.

Wiązka kolateralna ma łyko i drewno położone na wspólnym promieniu, a obecność miazgi między nimi czyni ją otwartą (zdolną do przyrostu wtórnego). Wiązka zamknięta nie ma miazgi, a koncentryczna ma jedną tkankę otaczającą drugą.

Punktacja: 1 punkt za wybór odpowiedzi A; 0 punktów za inną odpowiedź lub brak.

Zadanie 4.3 (0–1 pkt)

Rozstrzygnij, do której grupy tkanek – stałych czy twórczych – należy miazga, oraz określ jej funkcję w rozwoju rośliny.
Rozstrzygnięcie:
Funkcja:
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Miazga należy do tkanek twórczych (merystematycznych); jej funkcją jest wytwarzanie wtórnych tkanek przewodzących (drewna i łyka), co umożliwia przyrost rośliny na grubość.

Miazga to merystem boczny, którego komórki dzielą się, dając nowe warstwy ksylemu i floemu wtórnego. Dzięki temu łodyga i korzeń mogą zwiększać swoją średnicę.

Punktacja: 1 punkt za rozstrzygnięcie „twórcze” i poprawne określenie funkcji (przyrost wtórny); 0 punktów, jeśli brak jednego z elementów lub odpowiedź błędna.

Zadanie 4.4 (0–1 pkt)

Podaj nazwy dwóch przykładowych tkanek roślinnych, które zawierają komórki o ścianach wysyconych ligniną.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Sklerenchyma (twardzica) i ksylem (drewno).

Lignina wzmacnia ściany komórkowe, nadając im sztywność i odporność na ściskanie. Sklerenchyma pełni funkcję wzmacniającą, a ksylem przewodzi wodę, więc jego komórki muszą wytrzymać podciśnienie.

Punktacja: 1 punkt za podanie dwóch poprawnych przykładów tkanek; 0 punktów za jeden lub żaden poprawny przykład, albo za tkanki bez ligniny.

Zadanie 4.5 (0–1 pkt)

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących tkanek przewodzących roślin. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
W korzeniach roślin okrytonasiennych o budowie pierwotnej występuje naprzeciwległy układ tkanek przewodzących – drewna i łyka. P F
W łodygach roślin okrytonasiennych drewno wtórne jest położone dośrodkowo względem łyka wtórnego. P F
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Pierwsze stwierdzenie: F; drugie stwierdzenie: P.

W korzeniu pierwotnym u roślin okrytonasiennych drewno i łyko układają się promieniście naprzemiennie, a nie naprzeciwlegle. W łodydze po przyroście wtórnym drewno powstaje po wewnętrznej stronie miazgi, a łyko po zewnętrznej, więc drewno jest dośrodkowe względem łyka.

Punktacja: 1 punkt za poprawną ocenę obu stwierdzeń (F i P); 0 punktów za jakąkolwiek inną kombinację lub brak.

Najczęstsze błędy w zadaniu 4

  • Mylenie położenia łyka i drewna – uczniowie często odwracają ich kolejność w wiązce.
  • Nieodróżnianie wiązki otwartej od zamkniętej na podstawie obecności miazgi.
  • Błędne klasyfikowanie miazgi jako tkanki stałej zamiast twórczej lub podawanie tylko jej funkcji bez rozstrzygnięcia.
  • Wskazywanie tylko jednej tkanki z ligniną lub podawanie tkanek niemających zdrewniałych ścian (np. miękisz, kolenchyma).
  • Uznawanie, że w korzeniu pierwotnym drewno i łyko są naprzeciwległe, co jest charakterystyczne dla łodygi, nie korzenia.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Próbna matura z biologii, styczeń 2026 (w styczniu 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: A. Czubaj (red.), Biologia, Warszawa 1999.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.