Próbna matura z biologii, styczeń 2026, zadanie 5: Związek budowy owocu czereśni z rozprzestrzenianiem – odpowiedzi i wyjaśnienie

Mięsiste, kolorowe owoce czereśni są zjadane przez zwierzęta, a zdrewniała pestka chroni nasiono przed strawieniem; nasiona są wydalane z odchodami lub pestki porzucane, co umożliwia rozprzestrzenianie się rośliny.

O czym jest zadanie 5?

Zadanie dotyczy czereśni (Prunus avium), drzewa występującego w polskich lasach i sadach. Opisano budowę jej owocu: mięsisty mezokarp, zdrewniały endokarp (pestka) i woskową skórkę. Uczeń ma wykazać związek między tą budową a sposobem rozprzestrzeniania się rośliny.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 11 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 5 (0–1 pkt)

Czereśnia (Prunus avium) jest drzewem naturalnie występującym w polskich lasach, a także drzewem owocowym uprawianym w sadach. W warunkach naturalnych czereśnie osiągają do 30 metrów wysokości. Owoce czereśni mają mięsisty mezokarp i zdrewniały endokarp. Powierzchnia egzokarpu – skórki jest pokryta substancjami woskowymi. Poniżej przedstawiono fotografię owoców czereśni (A) oraz schemat budowy owocu w przekroju podłużnym (B). Uwaga: nie zachowano wspólnej skali fotografii i schematu. A B zarodek łupina nasienna owocnia: endokarp mezokarp egzokarp Wykaż związek między budową owocu czereśni a sposobem rozprzestrzeniania się tej rośliny w środowisku naturalnym. Pełna treść: arkusz CKE, s. 11.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Owoce czereśni są mięsiste i kolorowe, co wabi zwierzęta (np. ptaki), które zjadają je wraz z pestkami. Twarda, zdrewniała pestka chroni nasiono przed strawieniem w przewodzie pokarmowym, dzięki czemu nasiona są wydalane z odchodami lub pestki są wypluwane/porzucane z dala od rośliny macierzystej, co umożliwia rozprzestrzenianie.

Budowa owocu wskazuje na endozoochorię – rozsiewanie przez zwierzęta po zjedzeniu. Soczysty mezokarp stanowi pokarm, a jaskrawa barwa owoców przyciąga zwierzęta. Zdrewniały endokarp (pestka) chroni nasiono przed uszkodzeniem mechanicznym i działaniem enzymów trawiennych, dzięki czemu nasiono przechodzi przez przewód pokarmowy nienaruszone i zostaje zdeponowane w nowym miejscu wraz z odchodami, co sprzyja rozprzestrzenianiu.

Punktacja: Punkt przyznaje się za wykazanie związku między mięsistym owocem lub pestką a rozsiewaniem przez zwierzęta (endozoochoria), np. że mięsisty owoc jest atrakcyjny dla zwierząt, a pestka chroni nasiono przed strawieniem; nie uznaje się odpowiedzi, które nie odnoszą się do rozprzestrzeniania lub nie uwzględniają roli zwierząt.

Najczęstsze błędy w zadaniu 5

  • Uczeń skupia się wyłącznie na atrakcyjności owocu dla zwierząt, nie wyjaśniając, w jaki sposób nasiona są rozprzestrzeniane.
  • Błędnie zakłada, że nasiona są trawione w przewodzie pokarmowym zwierząt i nie bierze pod uwagę ochronnej roli pestki.
  • Uczeń przypisuje rozsiewanie wiatrowi (np. ze względu na woskową skórkę), zamiast wskazać na endozoochorię.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Próbna matura z biologii, styczeń 2026 (w styczniu 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: www.ekologia.pl; Fotografia i schemat: Wikimedia Commons.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.