Matura z biologii 2026, zadanie 16: Alternatywne składanie RNA i organella transkrypcyjne – odpowiedzi i wyjaśnienie

W pierwszym poleceniu: geny nieciągłe i łączenie eksonów. W drugim: transkrypcja zachodzi w jądrze i mitochondrium; translacja nie w jądrze, ale tak w mitochondrium.

O czym jest zadanie 16?

Wstęp dotyczy rozbieżności między oczekiwaną a rzeczywistą liczbą genów kodujących białka u człowieka. Początkowo zakładano, że jeden gen daje jedno mRNA i jedno białko, co zawyżało szacunki. Obecnie wiadomo, że wiele genów ulega alternatywnemu składaniu RNA, co zwiększa różnorodność białek bez dodatkowych genów.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 23 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 16.1 (0–1 pkt)

Uzupełnij zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
Alternatywne składanie RNA zachodzi w przypadku genów A B i polega na łączeniu C D w różnych kombinacjach.
A. ciągłych
C. eksonów
B. nieciągłych
D. intronów
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: geny nieciągłe (B), łączenie eksonów (C)

Geny eukariotyczne są nieciągłe, ponieważ zawierają eksony i introny. Alternatywne składanie polega na wycinaniu intronów i łączeniu eksonów w różnych kombinacjach, co pozwala na powstanie wielu różnych mRNA z jednego genu.

Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawne wybranie obu odpowiedzi (B i C); brak punktu za odpowiedź częściową lub błędną.

Zadanie 16.2 (0–2 pkt)

Uzupełnij tabelę. Podaj nazwy dwóch organellów komórki człowieka, w których odbywa się proces transkrypcji genów, oraz rozstrzygnij, czy w tych organellach zachodzi także proces translacji.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. jądro komórkowe – nie; 2. mitochondrium – tak

Transkrypcja genów jądrowych zachodzi w jądrze, ale translacja odbywa się w cytoplazmie, więc w jądrze translacja nie zachodzi. Mitochondrium zawiera własny DNA i rybosomy, więc zachodzi w nim zarówno transkrypcja, jak i translacja.

Punktacja: 2 punkty za poprawne wypełnienie całej tabeli; 1 punkt za poprawną pierwszą kolumnę lub jeden poprawny wiersz; 0 punktów w pozostałych przypadkach.

Najczęstsze błędy w zadaniu 16

  • Uczeń uważa, że translacja zachodzi w jądrze, myląc miejsce transkrypcji z miejscem syntezy białka.
  • Uczeń nie rozumie, że alternatywne składanie dotyczy łączenia eksonów, a nie intronów, i wybiera błędną odpowiedź D.
  • Uczeń nie bierze pod uwagę mitochondrium jako organellum z własnym DNA i transkrypcją.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: T.A. Brown, Genomy, Warszawa 2019.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.