anotemy
Zaloguj się
Wypróbuj za darmo
Matura z biologii 2026, zadanie 15: Diagnostyka HCV: przeciwciała i PCR – odpowiedzi i wyjaśnienie
Dodatni wynik na przeciwciała anty-HCV nie oznacza obecności wirusa, bo przeciwciała mogą utrzymywać się po wyeliminowaniu wirusa. W diagnostyce PCR najpierw stosuje się odwrotną transkryptazę, aby przepisać RNA wirusa na DNA, które jest amplifikowane.
O czym jest zadanie 15?
Wirus HCV ma genom RNA i powoduje WZW typu C, często bezobjawowo. Większość zakażeń przechodzi w postać przewlekłą, z ciągłym uwalnianiem wirusa z hepatocytów, co może prowadzić do marskości i raka wątroby. Nie ma skutecznej szczepionki.
Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 22 · zasady oceniania CKE.
Zadanie 15.1 (0–1 pkt)
Wyjaśnij, dlaczego dodatni wynik badania na obecność przeciwciał anty-HCV we krwi dorosłej osoby nie przesądza o obecności wirusa we krwi w chwili badania.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Przeciwciała anty-HCV mogą być obecne we krwi po wyeliminowaniu wirusa, ponieważ limfocyty B pamięci długo utrzymują zdolność do ich produkcji.
Po zakażeniu HCV układ odpornościowy wytwarza specyficzne przeciwciała. Nawet jeśli wirus zostanie usunięty (np. spontanicznie), przeciwciała mogą pozostawać we krwi przez długi czas, czasem całe życie, dzięki komórkom pamięci. Dlatego ich obecność świadczy o kontakcie z wirusem, a niekoniecznie o aktywnej infekcji.
Punktacja: Punkt za wyjaśnienie odnoszące się do utrzymywania się przeciwciał po zakończonej odpowiedzi immunologicznej; nie uznaje się odpowiedzi, które nie wyjaśniają mechanizmu (np. samo stwierdzenie, że przeciwciała są długo obecne, bez związku z pamięcią immunologiczną).
Zadanie 15.2 (0–1 pkt)
Wyjaśnij, dlaczego diagnostyka oparta na amplifikacji genomu HCV metodą łańcuchowej reakcji polimerazy (PCR) jest poprzedzona zastosowaniem odwrotnej transkryptazy.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź: Ponieważ genom HCV to RNA, a PCR amplifikuje DNA. Odwrotna transkryptaza przepisuje RNA na cDNA, które następnie jest powielane w PCR.
PCR wymaga matrycy DNA. Genom wirusa HCV jest jednoniciowym RNA, więc bezpośrednia amplifikacja RNA nie jest możliwa standardową metodą PCR. Odwrotna transkryptaza syntetyzuje komplementarną nić DNA (cDNA) na matrycy RNA, a to cDNA jest następnie amplifikowane w PCR, umożliwiając wykrycie wirusa.
Punktacja: Punkt za wyjaśnienie uwzględniające, że HCV ma RNA, a PCR powiela DNA, oraz że odwrotna transkryptaza katalizuje syntezę DNA na matrycy RNA; nie uznaje się odpowiedzi tautologicznych (np. „odwrotna transkryptaza katalizuje odwrotną transkrypcję”) ani błędnego nazywania HCV retrowirusem.
Najczęstsze błędy w zadaniu 15
- Uczeń może myśleć, że przeciwciała zawsze znikają po wyzdrowieniu, nie uwzględniając pamięci immunologicznej.
- Uczeń może nie rozróżniać RNA i DNA w kontekście PCR, próbując tłumaczyć bezpośrednią amplifikację RNA.
- Uczeń może błędnie klasyfikować HCV jako retrowirusa i zakładać, że wirus sam dostarcza odwrotną transkryptazę, podczas gdy w diagnostyce używa się enzymu zewnętrznego.
Zobacz to w 3D
Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: J. Bal, Genetyka medyczna i molekularna, Warszawa 2018;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.