Matura z biologii 2026, zadanie 17: Separacja chromatyd siostrzanych w mitozie – odpowiedzi i wyjaśnienie

Separazy hydrolizują wiązania peptydowe w kohezynach, co prowadzi do rozdzielenia chromatyd na granicy metafazy i anafazy. Replikacja DNA zachodzi w fazie S interfazy.

O czym jest zadanie 17?

Wstęp dotyczy roli kohezyn w utrzymywaniu chromatyd siostrzanych razem podczas mitozy. Separazy to enzymy proteolityczne, które przecinają kohezyny, umożliwiając rozdzielenie chromatyd. Rysunek pokazuje położenie kohezyn i chromatyd w dwóch fazach mitozy.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 24 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 17.1 (0–1 pkt)

Podaj nazwę wiązania chemicznego hydrolizowanego przez separazy.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Wiązanie peptydowe (amidowe).

Separazy są enzymami proteolitycznymi, które hydrolizują wiązania peptydowe w białkach. Kohezyny to kompleksy białkowe, więc ich rozcięcie wymaga zerwania wiązań peptydowych między aminokwasami.

Punktacja: Uznaje się podanie poprawnej nazwy wiązania: peptydowe lub amidowe; nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „wiązanie kowalencyjne”.

Zadanie 17.2 (0–1 pkt)

Podaj nazwy dwóch faz mitozy, na których granicy dochodzi do zniesienia przylegania chromatyd siostrzanych dzięki działaniu separaz.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Metafaza i anafaza (granica metafazy i anafazy).

Separazy przecinają kohezyny, co powoduje rozdzielenie chromatyd siostrzanych. Dzieje się to na przełomie metafazy i anafazy, kiedy chromatydy są rozdzielane do przeciwległych biegunów komórki.

Punktacja: Uznaje się podanie dwóch poprawnych faz: metafazy i anafazy (lub granicy metafazy i anafazy); nie uznaje się innych faz mitozy.

Zadanie 17.3 (0–1 pkt)

Podaj nazwę fazy cyklu komórkowego, podczas której zachodzi replikacja DNA, prowadząca do wytworzenia chromatyd siostrzanych.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Faza S (interfazy).

Replikacja DNA zachodzi w fazie S cyklu komórkowego. W wyniku replikacji każdy chromosom składa się z dwóch chromatyd siostrzanych połączonych centromerem.

Punktacja: Uznaje się: faza S, interfaza lub faza S interfazy; za poprawną uznaje się każdą z tych odpowiedzi.

Najczęstsze błędy w zadaniu 17

  • Myślenie, że separazy hydrolizują wiązania wodorowe lub inne niż peptydowe; nie rozróżnianie wiązań chemicznych w białkach.
  • Błędne podanie faz mitozy, np. profazy i metafazy, zamiast metafazy i anafazy.
  • Podanie fazy G1 lub G2 zamiast fazy S dla replikacji DNA.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: D.E. Sadava i in., Life: The Science of Biology, Sunderland 2011.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.