Matura z biologii 2026, zadanie 20: Konwergencja zębów szablastych u wymarłych drapieżników – odpowiedzi i wyjaśnienie

Zęby szablaste powstały niezależnie u obu rodzajów, ponieważ ich wspólny przodek miał zęby normalnej długości. Podane stwierdzenia o pokrewieństwie są fałszywe.

O czym jest zadanie 20?

Zadanie przedstawia czaszki dwóch wymarłych rodzajów – Thylacosmilus i Smilodon – które mają podobne zęby szablaste. Dołączone drzewo filogenetyczne pokazuje ich pokrewieństwo ze współczesnymi ssakami. Celem jest wykazanie, że podobieństwo wynika z ewolucji zbieżnej, a nie wspólnego pochodzenia.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 27 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 20.1 (0–1 pkt)

Uzasadnij, że występowanie zębów szablastych u Thylacosmilus i Smilodon jest wynikiem ewolucji zbieżnej – konwergencji. W odpowiedzi odnieś się do przedstawionego drzewa filogenetycznego.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Ostatni wspólny przodek tych dwóch rodzajów miał zęby normalnej długości, a zęby szablaste pojawiły się niezależnie w dwóch liniach ewolucyjnych (u torbaczy i u ssaków łożyskowych).

Na drzewie filogenetycznym widać, że pojawienie się zębów szablastych zaznaczono dwiema czerwonymi kropkami – osobno dla Thylacosmilus i dla Smilodona. Oznacza to, że cecha ta wyewoluowała dwukrotnie, niezależnie, a wspólny przodek miał zęby normalnej długości. Taka niezależna ewolucja podobnych cech w różnych liniach to definicja konwergencji.

Punktacja: Punkt przyznaje się za uzasadnienie odnoszące się do niezależnego pochodzenia cechy (np. wspólny przodek bez zębów szablastych lub podwójne pojawienie się na drzewie); nie uznaje się samej definicji konwergencji bez odniesienia do drzewa.

Zadanie 20.2 (0–1 pkt)

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących Thylacosmilus i Smilodon. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Thylacosmilus jest bliżej spokrewniony ze Smilodon niż z kangurami, należącymi do torbaczy. P F
Smilodon jest bliżej spokrewniony ze słoniem niż z człowiekiem. P F
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: F, F

Thylacosmilus i kangur są torbaczami, więc są bliżej spokrewnione ze sobą niż ze Smilodonem (ssakiem łożyskowym). Smilodon i człowiek należą do ssaków łożyskowych i mają wspólnego przodka, który żył później niż wspólny przodek Smilodona i słonia, więc Smilodon jest bliżej spokrewniony z człowiekiem.

Punktacja: Punkt za obie poprawne odpowiedzi (FF); każda inna kombinacja daje 0 punktów.

Najczęstsze błędy w zadaniu 20

  • Uznanie, że podobne zęby szablaste świadczą o bliskim pokrewieństwie Thylacosmilus i Smilodon, zamiast odczytania relacji z drzewa.
  • Błędne odczytanie drzewa – np. mylenie kolejności rozgałęzień i uznanie, że Smilodon jest bliżej słonia niż człowieka.
  • Napisanie wyłącznie definicji konwergencji bez odniesienia do konkretnego drzewa filogenetycznego (np. 'cecha powstała niezależnie' bez wskazania, skąd to wiadomo).

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: University of California Museum of Paleontology, Understanding Evolution. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.