Matura z biologii 2026, zadanie 21: Mutualism and digestion in animals – odpowiedzi i wyjaśnienie

The relationship is facultative mutualism (or protocooperation) because both species benefit: the spider gains pest removal, and the frog gains shelter and protection. Spiders use extra-oral digestion, whereas amphibians digest food internally within their digestive system.

O czym jest zadanie 21?

The passage describes a mutualistic relationship between a spider (Pamphobeteus) and a frog (Chiasmocleis royi). The spider's burrow offers the frog a cool, humid shelter and protection from predators, while the frog helps by eating ants and fly larvae that threaten the spider's eggs and offspring. This illustrates how two species can provide benefits to each other.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 28 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 21.1 (0–1 pkt)

Podaj nazwę zależności międzygatunkowej występującej między pająkiem z rodzaju Pamphobeteus a żabą C. royi. Odpowiedź uzasadnij z uwzględnieniem przykładów korzyści lub strat właściwych dla wymienionych organizmów.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Mutualizm (fakultatywny) lub protokooperacja. Uzasadnienie: pająk chroni żabę przed drapieżnikami i zapewnia jej schronienie, a żaba zjada mrówki i larwy much, które niszczą jaja i potomstwo pająka, więc oba gatunki odnoszą korzyści.

W tekście opisano obustronne korzyści: pająk oferuje żabie bezpieczne, wilgotne środowisko i ochronę, a żaba eliminuje owady szkodzące potomstwu pająka. To typowy mutualizm fakultatywny (protokooperacja), bo oba gatunki czerpią korzyści, ale nie są od siebie całkowicie zależne. Uzasadnienie musi wskazać konkretne korzyści dla obu stron, a nie tylko ogólną definicję.

Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawną nazwę (mutualizm, mutualizm fakultatywny, protokooperacja) oraz uzasadnienie z przykładami korzyści dla obu organizmów. Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych (np. „zależność nieantagonistyczna”) ani uzasadnień opartych wyłącznie na definicji mutualizmu.

Zadanie 21.2 (0–1 pkt)

Podaj różnicę w sposobie trawienia pokarmu przez pająki i przez płazy.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Pająki trawią pokarm pozajelitowo (pozaustrojowo), wstrzykując enzymy trawienne do ciała ofiary, a następnie wysysają rozpuszczone tkanki; płazy trawią pokarm wewnątrz przewodu pokarmowego (wewnątrzustrojowo).

Pająki mają trawienie zewnętrzne: wydzielają enzymy, które rozkładają tkanki ofiary poza ich ciałem, a potem wchłaniają płynną masę. Płazy, jak większość kręgowców, prowadzą trawienie wewnątrz przewodu pokarmowego, gdzie enzymy rozkładają pokarm w jamie ciała (jelicie). Kluczowa różnica to trawienie pozajelitowe u pająków vs wewnątrzustrojowe u płazów.

Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawne wskazanie, że pająki trawią pozajelitowo (pozaustrojowo), a płazy wewnątrzustrojowo (w przewodzie pokarmowym). Nie uznaje się odpowiedzi mówiących o trawieniu wewnątrzkomórkowym u płazów.

Najczęstsze błędy w zadaniu 21

  • Uczeń podaje „symbioza” jako nazwę zależności – nie jest to akceptowane, bo symbioza to pojęcie szersze, a klucz wymaga mutualizmu lub protokooperacji.
  • Uczeń uzasadnia mutualizm ogólnie, nie odnosząc się do konkretnych korzyści dla pająka i żaby (np. pisze tylko, że oba organizmy odnoszą korzyści, bez przykładów z tekstu).
  • W zadaniu o trawieniu uczeń pisze, że płazy trawią wewnątrzkomórkowo – to błąd, bo trawienie u płazów zachodzi w przewodzie pokarmowym (zewnątrzkomórkowo).

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: R. von May i in., Ecological Interactions Between Arthropods and Small Vertebrates in a Lowland. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.