Matura z biologii 2026, zadanie 22: Cykl życiowy przywry Bucephalus polymorphus – odpowiedzi i wyjaśnienie

Żywicielami pośrednimi są racicznica zmienna i ryby karpiowate, a ostatecznymi – ryby rybożerne. Racicznica jest niezbędna, ponieważ tylko w niej może rozwinąć się pierwsze stadium larwalne (miracidium).

O czym jest zadanie 22?

W wodach zachodniej Europy współwystępują inwazyjny małż racicznica zmienna i pasożytnicza przywra Bucephalus polymorphus. Cykl życiowy przywry obejmuje kilka żywicieli: racicznicę, ryby karpiowate oraz ryby rybożerne. W racicznicy rozwijają się sporocysty i cerkarie, w rybach karpiowatych metacerkarie, a w rybach rybożernych dochodzi do rozmnażania płciowego.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 29 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 22.1 (0–1 pkt)

Wypisz z tekstu żywicieli pośrednich oraz żywicieli ostatecznych przywry B. polymorphus.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Żywiciele pośredni: racicznica zmienna (Dreissena polymorpha) i ryby karpiowate; żywiciele ostateczni: ryby rybożerne.

W cyklu przywry miracidium wnika do racicznicy, gdzie rozwijają się sporocysty i cerkarie – to pierwszy żywiciel pośredni. Cerkarie przechodzą do ryb karpiowatych i tworzą metacerkarie – to drugi żywiciel pośredni. W rybach rybożernych przywry dojrzewają płciowo i rozmnażają się, więc są żywicielami ostatecznymi.

Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawne wypisanie obu grup żywicieli pośrednich i ostatecznych; brak któregokolwiek lub błędne przypisanie skutkuje 0 pkt.

Zadanie 22.2 (0–1 pkt)

Uzasadnij, że obecność racicznicy zmiennej jest niezbędna do zamknięcia cyklu życiowego przywry B. polymorphus.
Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Racicznica jest niezbędna, ponieważ tylko w jej ciele może wniknąć miracidium i przekształcić się w sporocystę, a następnie wytworzyć cerkarie. Bez tego etapu cykl nie może być kontynuowany.

Z tekstu wynika, że miracidium może wniknąć tylko do ciała racicznicy zmiennej (specyficzność żywiciela). W racicznicy rozwija się sporocysta i dojrzewają cerkarie, które są kolejnym stadium inwazyjnym. Brak racicznicy uniemożliwia rozwój pasożyta na tym etapie, więc cykl życiowy zostaje przerwany.

Punktacja: Punkt za poprawne uzasadnienie odnoszące się do specyficzności pierwszego żywiciela; odpowiedź ogólnikowa, np. 'bo potrzebuje żywiciela', nie wystarczy.

Najczęstsze błędy w zadaniu 22

  • Uczniowie mylą żywicieli pośrednich z ostatecznymi, np. uznają racicznicę za ostatecznego, bo w niej są cerkarie.
  • Nie dostrzegają, że ryby karpiowate są żywicielem pośrednim, a nie ostatecznym.
  • W uzasadnieniu podają ogólne stwierdzenie, że pasożyt potrzebuje żywiciela, bez wskazania, że tylko racicznica jest odpowiednia dla miracidium.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026). Wstęp CKE opracowała na podstawie: D. Rachalewska, „Invasional meltdown” zbieg okoliczności czy reguła?, „Kosmos” 63(1), 2014.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.