Matura z biologii 2024, zadanie 10: Drzewo filogenetyczne kręgowców i owodniowce – odpowiedzi i wyjaśnienie

W zadaniu 10.1 literą X oznaczono wykształcenie błon płodowych (odpowiedź B). W zadaniu 10.2 prawidłowe oceny to: 1 – P, 2 – F, 3 – F.

O czym jest zadanie 10?

Zadanie przedstawia drzewo filogenetyczne kręgowców, na którym literą X oznaczono pojawienie się nowej cechy ewolucyjnej. Uczniowie mają na podstawie drzewa określić, jaka to cecha oraz ocenić prawdziwość stwierdzeń dotyczących pokrewieństwa i monofiletyczności grup.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 14 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 10.1 (0–1 pkt)

0–1 Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Na drzewie filogenetycznym literą X oznaczono wykształcenie
A. płuc.
B. błon płodowych.
C. gruczołów mlecznych.
D. kończyn typu lądowego.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: B. błon płodowych.

Na drzewie X pojawia się po rozdzieleniu linii prowadzących do płazów, a przed powstaniem grupy obejmującej ssaki, gady i ptaki. Cechą wspólną tych grup są błony płodowe, które umożliwiają rozwój zarodka na lądzie. Płuca, gruczoły mleczne i kończyny typu lądowego nie są synapomorfiami wszystkich tych taksonów.

Punktacja: 1 punkt za poprawne wskazanie odpowiedzi B; 0 punktów za inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Zadanie 10.2 (0–2 pkt)

0–1–2 Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące ewolucji kręgowców są prawdziwe.
Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
1. Krokodyle są bliżej spokrewnione z ptakami niż z jaszczurkami i wężami. P F
2. Ptaki są grupą parafiletyczną. P F
3. Gady są grupą monofiletyczną. P F

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: 1. P, 2. F, 3. F

1. Krokodyle i ptaki mają wspólnego przodka, który nie jest przodkiem jaszczurek i węży, więc są bliżej spokrewnione. 2. Ptaki są grupą monofiletyczną, ponieważ wszystkie pochodzą od wspólnego przodka będącego ptakiem. 3. Tradycyjnie rozumiane gady (bez ptaków) nie obejmują wszystkich potomków wspólnego przodka, więc są parafiletyczne, a nie monofiletyczne.

Punktacja: 2 punkty za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń; 1 punkt za poprawną ocenę dwóch; 0 punktów za jedną lub zero poprawnych.

Najczęstsze błędy w zadaniu 10

Błędne wskazanie w zadaniu 10.1 odpowiedzi A (płuca), ponieważ płuca pojawiły się wcześniej u ryb dwudysznych i niektórych płazów, a X dotyczy cechy wspólnej dla owodniowców.
Uznanie w zadaniu 10.2, że krokodyle są bliżej spokrewnione z jaszczurkami i wężami, gdyż wszystkie to gady, co wynika z nieuwzględnienia drzewa filogenetycznego.
Błędna ocena stwierdzeń dotyczących monofiletyczności – mylenie grup parafiletycznych z monofiletycznymi, np. uznanie, że ptaki są parafiletyczne lub że gady (tradycyjne) są monofiletyczne.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2024, poziom rozszerzony (w maju 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: N.A. Campbell, Biologia, Poznań 2014.. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.