Matura z biologii 2024, zadanie 9: Budowa pierwotna łodygi lipy – odpowiedzi i wyjaśnienie

W zadaniu 9.1 należy wybrać: skórka, merystem wierzchołkowy, żywa. W zadaniu 9.2 trzeba wskazać cechę budowy skórki (np. ścisłe przyleganie komórek) i wyjaśnić jej funkcję ochronną.

O czym jest zadanie 9?

Zadanie dotyczy budowy anatomicznej młodej łodygi lipy, widocznej na zdjęciu mikroskopowym przekroju poprzecznego. Uczniowie muszą rozpoznać tkanki roślinne (skórkę i kolenchymę) oraz wykazać związek budowy skórki z funkcją ochronną.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 13 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 9.1 (0–2 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały budowę łodygi lipy. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie. Na zdjęciu widoczna jest tkanka okrywająca – (skórka / korkowica), powstająca w wyniku działania (merystemu wierzchołkowego / kambium). Kolenchyma to (żywa / martwa) tkanka wzmacniająca.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: skórka, merystem wierzchołkowy, żywa

Łodyga lipy na zdjęciu ma budowę pierwotną, więc okrywa ją skórka (epiderma), która powstaje z merystemu wierzchołkowego. Korkowica pojawia się dopiero przy przyroście wtórnym, a tworzy ją kambium. Kolenchyma to żywa tkanka wzmacniająca, charakteryzująca się nierównomiernie zgrubiałymi ścianami komórkowymi.

Punktacja: 2 pkt za poprawne podkreślenie wszystkich trzech określeń, 1 pkt za dwa poprawne, 0 pkt za mniej lub brak odpowiedzi.

Zadanie 9.2 (0–1 pkt)

Wykaż, że tkanka okrywająca przedstawiona na zdjęciu pełni funkcje ochronne. W odpowiedzi uwzględnij jedną cechę budowy tej tkanki widoczną na zdjęciu.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Np. komórki skórki ściśle do siebie przylegają, co uniemożliwia wnikanie patogenów do wnętrza łodygi.

Skórka pełni funkcję ochronną dzięki ścisłemu ułożeniu komórek, które tworzą barierę dla mikroorganizmów. Dodatkowo zewnętrzne ściany komórek mogą być pokryte kutikulą, ograniczającą utratę wody. To zabezpiecza wnętrze łodygi przed uszkodzeniami mechanicznymi i infekcjami.

Punktacja: 1 pkt za poprawne wykazanie funkcji ochronnej z odniesieniem do konkretnej cechy budowy i jej znaczenia adaptacyjnego; nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „skórka jest pokryta kutikulą, a więc pełni funkcje ochronne” bez wyjaśnienia.

Najczęstsze błędy w zadaniu 9

Mylenie skórki z korkowicą – uczniowie nie rozróżniają tkanek okrywających pierwotnych i wtórnych oraz ich pochodzenia (merystem wierzchołkowy vs kambium).
Błędne uznawanie kolenchymy za tkankę martwą – zapominają, że kolenchyma składa się z żywych komórek zdolnych do wzrostu.
W zadaniu 9.2 podawanie cechy budowy bez wyjaśnienia, w jaki sposób pełni funkcję ochronną (np. samo stwierdzenie „skórka ma kutikulę” nie wystarcza).

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2024, poziom rozszerzony (w maju 2024). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.