Matura z biologii 2024, zadanie 16: Dziedziczenie wzoru paskowania u brzanki sumatrzańskiej – odpowiedzi i wyjaśnienie

Dla wzoru pełnego paskowania genotypy to AABB, AaBB, AABb, AaBb; dla skróconego paska przecinającego linię boczną to AAbb, Aabb, aaBB, aaBb. Krzyżówka AaBb × AaBb daje oczekiwany stosunek fenotypów 9:6:1 (wzór 1 : wzór 2 : wzór 3).

O czym jest zadanie 16?

Brzanka sumatrzańska ma trzy wzory paskowania na tułowiu, determinowane przez dwa niesprzężone loci (A i B). Obecność dominujących alleli w obu loci daje pełne paskowanie, homozygotyczność recesywna w jednym locus skraca środkowy pasek, a podwójna homozygotyczność recesywna powoduje skrócenie paska o połowę.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 20 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 16.1 (0–2 pkt)

Uzupełnij tabelę – dla każdego z fenotypów brzanki sumatrzańskiej wymienionych w tabeli zapisz wszystkie możliwe genotypy warunkujące dany fenotyp. Zastosuj oznaczenia alleli podane w tekście.
Fenotyp: Możliwe genotypy
pełne paskowanie – wzór 1.
skrócony pasek środkowy przecinający linię naboczną – wzór 2.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Pełne paskowanie: AABB, AaBB, AABb, AaBb. Skrócony pasek środkowy przecinający linię naboczną: AAbb, Aabb, aaBB, aaBb.

Wzór 1 występuje, gdy jest co najmniej jeden allel dominujący w każdym locus (A_B_), więc wszystkie kombinacje z przynajmniej jednym A i jednym B. Wzór 2 pojawia się, gdy homozygota recesywna występuje tylko w jednym locus, czyli albo aaB_ (homozygota aa z dominującym B), albo A_bb (dominujący A z homozygotą bb).

Punktacja: 2 pkt za podanie wszystkich właściwych genotypów dla obu fenotypów; 1 pkt za poprawny zestaw genotypów tylko dla jednego fenotypu; 0 pkt w pozostałych przypadkach.

Zadanie 16.2 (0–2 pkt)

Zapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie podaj oczekiwany rozkład wzoru paskowania wśród potomstwa dwóch podwójnie heterozygotycznych osobników brzanki sumatrzańskiej.
Krzyżówka genetyczna:
Wzór paskowania: wzór 1., wzór 2., wzór 3.
Oczekiwane proporcje: …… : …… : ……

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Krzyżówka: AaBb × AaBb. Oczekiwany stosunek fenotypów: 9 (wzór 1) : 6 (wzór 2) : 1 (wzór 3).

Osobniki AaBb wytwarzają gamety AB, Ab, aB, ab w równych proporcjach. W pokoleniu potomnym genotypy A_B_ (wzór 1) stanowią 9/16, genotypy aaB_ i A_bb (wzór 2) łącznie 6/16, a genotyp aabb (wzór 3) 1/16, co daje stosunek 9:6:1. Wynika to z niezależnego dziedziczenia dwóch loci i sumowania się dwóch klas genotypów dla wzoru 2.

Punktacja: 2 pkt za poprawny zapis krzyżówki i podanie właściwego stosunku fenotypów; 1 pkt za sam poprawny zapis krzyżówki; 0 pkt w pozostałych przypadkach.

Najczęstsze błędy w zadaniu 16

Pomijanie niektórych genotypów dla wzoru 2, np. tylko AAbb i aaBB, bez uwzględnienia Aabb i aaBb.
Mylenie wzoru 2 i wzoru 3: traktowanie homozygotyczności recesywnej w jednym locus jako wzoru 3 zamiast wzoru 2.
Podawanie stosunku 9:3:3:1 zamiast 9:6:1, ponieważ nie sumują się dwie klasy genotypów (aaB_ i A_bb) dające ten sam fenotyp wzoru 2.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2024, poziom rozszerzony (w maju 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: Z. Nowak (red.), Genetyka zwierząt w teorii i praktyce, Warszawa 2015;. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.