Matura z biologii 2024, zadanie 17: Budowa i funkcja tRNA – odpowiedzi i wyjaśnienie

W zadaniu 17.1 należy wskazać, że tRNA jest jednoniciowy, a komplementarne odcinki nici są ułożone antyrównolegle (A1). W zadaniu 17.2 ramię akceptorowe przyłącza specyficzny aminokwas, a antykodon paruje się z odpowiednim kodonem mRNA.

O czym jest zadanie 17?

Schemat przedstawia budowę przestrzenną cząsteczki tRNA, z zaznaczonymi końcami 5' i 3', ramieniem akceptorowym i pętlą antykodonu. Cząsteczka tRNA ma charakterystyczną strukturę wynikającą z wewnątrzcząsteczkowego parowania zasad.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 22 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 17.1 (0–1 pkt)

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.
Cząsteczki tRNA są zbudowane:
A. z jednej nici
B. z dwóch nici
a w budowie przestrzennej tRNA komplementarne odcinki nici są:
1. w przeciwnej orientacji
2. położone w tej samej orientacji

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: A1

tRNA jest jednoniciową cząsteczką RNA, która tworzy strukturę drugorzędową przez fałdowanie się nici. Komplementarne odcinki nici łączą się ze sobą w sposób antyrównoległy (przeciwna orientacja), tworząc trzon o podwójnej helisie.

Punktacja: 1 punkt za poprawne dokończenie zdania (wybór A i 1); każda inna kombinacja daje 0 punktów.

Zadanie 17.2 (0–2 pkt)

Określ funkcję pełnioną przez ramię akceptorowe oraz funkcję pełnioną przez antykodon cząsteczki tRNA.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Ramię akceptorowe: przyłącza właściwy (specyficzny) aminokwas. Antykodon: paruje się z odpowiednim (komplementarnym) kodonem mRNA.

Podczas translacji enzym aminoacylo-tRNA syntetaza przyłącza odpowiedni aminokwas do końca 3' tRNA (ramię akceptorowe). Antykodon tRNA rozpoznaje kodon w mRNA na zasadzie komplementarności, co zapewnia wstawienie właściwego aminokwasu do łańcucha polipeptydowego.

Punktacja: 2 punkty za poprawne określenie obu funkcji; 1 punkt za jedną poprawną funkcję. Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. 'antykodon umożliwia odczytanie informacji genetycznej' – wymagane jest wskazanie specyficznego parowania z kodonem.

Najczęstsze błędy w zadaniu 17

Błędne przekonanie, że tRNA jest dwuniciowy (zbudowany z dwóch nici), podczas gdy to jedna nić fałduje się i tworzy odcinki dwuniciowe.
Niewłaściwe określenie orientacji komplementarnych odcinków – uczniowie często nie rozumieją pojęcia antyrównoległości.
Podawanie zbyt ogólnych funkcji antykodonu, np. 'odczytuje informację genetyczną' zamiast wskazania na komplementarne parowanie z kodonem mRNA.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2024, poziom rozszerzony (w maju 2024). Wstęp CKE opracowała na podstawie: pdb101.rcsb.org. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.