Matura z biologii 2024, zadanie 18: Dojrzewanie mRNA i translacja pierwszego eksonu – odpowiedzi i wyjaśnienie

W 18.1 poprawna jest odpowiedź D. W 18.2 pierwszy ekson koduje Met-Pro-Ala-Cys.

O czym jest zadanie 18?

Zadanie dotyczy ekspresji informacji genetycznej: transkrypcji, obróbki potranskrypcyjnej i translacji. Na schemacie podano fragment nici matrycowej DNA z promotorem, intronami i eksonami, a uczeń ma ustalić dojrzały mRNA oraz sekwencję aminokwasową pierwszego eksonu.

Pełny wstęp z rysunkami i tabelami: oficjalny arkusz CKE, strona 23 · zasady oceniania CKE.

Zadanie 18.1 (0–1 pkt)

Jaką sekwencję nukleotydową będzie miał fragment dojrzałego mRNA transkrybowany na podstawie przedstawionej nici matrycowej? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
A. 5′ UAUUAUACUGCUACGGGCGCACAACGUAUGCCAUGACAAUU 3′
B. 5′ AUAAUAUGACGAUGCCCGCGUGUUGCAUACGGUACUGUUAA 3′
C. 5′ AUGACGAUGCCCGCGUGUGUGUGAUGCAUACGGUAC 3′
D. 5′ AUGACGAUGCCCGCGUGUUGCAUACGGUACUGUUAA 3′

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: D

Dojrzały mRNA powstaje przez uzupełnienie nici matrycowej zasadami komplementarnymi, w kierunku przeciwnym, z U zamiast T. Najpierw trzeba usunąć introny, więc w zapisie mRNA nie może być odcinków intronowych. Spośród opcji tylko D odpowiada takiej sekwencji komplementarnej do eksonów.

Punktacja: Jeden punkt za zaznaczenie D; brak punktu za inną literę lub brak odpowiedzi.

Zadanie 18.2 (0–1 pkt)

Podaj sekwencję aminokwasową kodowaną przez pierwszy ekson przedstawionego genu. Odpowiedź zapisz od końca aminowego do końca karboksylowego, z wykorzystaniem pełnych nazw aminokwasów lub ich oznaczeń trójliterowych.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź: Met-Pro-Ala-Cys, czyli metionina, prolina, alanina, cysteina

Pierwszy ekson daje w mRNA kodony AUG CCC GCG UGU. AUG to metionina (start), CCC to prolina, GCG to alanina, a UGU to cysteina. Odczyt od końca aminowego do karboksylowego daje Met-Pro-Ala-Cys.

Punktacja: Jeden punkt za poprawną kolejność czterech aminokwasów od N do C, zapisaną pełnymi nazwami lub trzyliterowymi kodami; nie uznaje się odwróconej kolejności ani błędnie oznaczonych końców.

Najczęstsze błędy w zadaniu 18

Uczeń wybiera opcję z intronami, bo zapomina o splicingu.
Uczeń przepisuje sekwencję nici matrycowej zamiast tworzyć komplementarny mRNA i nie zamienia T na U.
W 18.2 uczeń odwraca kolejność aminokwasów lub myli końce łańcucha.

Źródło zadania: Centralna Komisja Egzaminacyjna, Matura z biologii 2024, poziom rozszerzony (w maju 2024). Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.