Próbna matura z biologii, styczeń 2026, zadanie 10: Funkcje żołądka, wątroby i pęcherzyka żółciowego – odpowiedzi i wyjaśnienie

Odpowiedź: X – wątroba, Y – pęcherzyk żółciowy. Wątroba produkuje żółć, która emulguje tłuszcze; pęcherzyk żółciowy magazynuje i uwalnia żółć do dwunastnicy.

Na rysunku typowo X wskazuje wątrobę, a Y pęcherzyk żółciowy. Wątroba syntetyzuje żółć zawierającą sole żółciowe, które rozbijają duże krople tłuszczu na mniejsze, ułatwiając działanie lipaz. Pęcherzyk żółciowy gromadzi żółć i w odpowiedzi na pokarm uwalnia ją do dwunastnicy.

Punktacja: Punkt przyznaje się za poprawne nazwy obu narządów i ich znaczenie w trawieniu tłuszczów; nieuznawane są odpowiedzi niepełne, np. podanie tylko nazwy bez znaczenia.

Odpowiedź: 1. Denaturacja białek pokarmowych. 2. Aktywacja pepsynogenu do pepsyny. (Można też: działanie bakteriobójcze, zapewnienie optymalnego pH).

Kwas solny obniża pH soku żołądkowego, co powoduje rozwinięcie łańcuchów białkowych i ułatwia ich trawienie. Niskie pH przekształca nieaktywny pepsynogen w aktywną pepsynę, która rozkłada białka. Ponadto kwas solny niszczy drobnoustroje.

Punktacja: Punkt za podanie dwóch poprawnych funkcji; nie uznaje się funkcji zbyt ogólnych, np. 'trawienie' bez sprecyzowania.

Odpowiedź: P, F

Rozciąganie ścian żołądka przez pokarm aktywuje mechanoreceptory, które wyzwalają odruchy wzmagające perystaltykę – to prawda. Skurcze odźwiernika regulują przejście treści do dwunastnicy, ale zapobieganie cofaniu się treści do przełyku to rola dolnego zwieracza przełyku, nie odźwiernika.

Punktacja: Punkt za poprawną ocenę obu stwierdzeń; nie przyznaje się punktu za jedną poprawną ocenę.

Odpowiedź: Tkanka mięśniowa gładka.

Mięśniówka przewodu pokarmowego, w tym żołądka, zbudowana jest z mięśni gładkich, które kurczą się wolno i niezależnie od woli, umożliwiając perystaltykę i mieszanie pokarmu.

Punktacja: Punkt za podanie poprawnego rodzaju tkanki mięśniowej; nie uznaje się odpowiedzi 'mięśnie szkieletowe' lub 'poprzecznie prążkowane'.