Matura z biologii 2018, poziom rozszerzony: wszystkie zadania z odpowiedziami i wyjaśnieniami

Matura z biologii 2018, poziom rozszerzony (w maju 2018): 180 minut · 60 punktów, 22 zadań i 57 poleceń. Każde zadanie ma tu odpowiedź, wyjaśnienie i typowe błędy.

Wszystkie zadania: Matura z biologii 2018

Zadanie	Temat	Punkty	Odpowiedzi w skrócie
Zadanie 1	Osmoza przez błonę półprzepuszczalną	2	Poziom cieczy podniesie się na skutek osmozy. Gdy w zlewce jest 15% glukozy, a w kolbie 10%, poziom w rurce obniży się, bo woda przechodzi z roztworu mniej stężonego do bardziej stężonego (A3).
Zadanie 2	Kora nadnerczy: cholesterol i mitochondria w syntezie hormonów	2	Estry cholesterolu w kroplach tłuszczu to materiał wyjściowy do syntezy hormonów steroidowych (kortyzolu, aldosteronu), a mitochondria dostarczają ATP na potrzeby tej syntezy i wydzielania. Hormonami kory nadnerczy są kortyzol i aldosteron.
Zadanie 3	Kolagen, prokolagen i witamina C w naczyniach	2	Prokolagen ma strukturę czwartorzędową, bo tworzą go trzy łańcuchy α połączone mostkami disiarczkowymi. Niedobór witaminy C upośledza syntezę kolagenu w ścianach naczyń, osłabia je i może prowadzić do pękania.
Zadanie 4	Termogeneza: białka rozprzęgające, brunatna tkanka tłuszczowa, skupnia	5	Chodzi o to, że protony płyną przez kanał termogeniny zamiast przez syntazę ATP, więc powstaje ciepło, a nie ATP; mitochondria i krew wspierają termogenezę, noworodki tracą dużo ciepła z powodu dużej powierzchni ciała, a skupnia wabi zapylacze zapachem uwalnianym dzięki ciepłu. Termogeniczne są też mięśnie szkieletowe.
Zadanie 5	Mikoryza a pobieranie mikroelementów przez rośliny	2	5.1: szczepionka mikoryzowa zwiększa pobieranie Fe, Mn i Zn przez wilca. 5.2: grzyby są cudzożywne i w mikoryzie otrzymują od rośliny związki organiczne.
Zadanie 6	Transport cukrów i wody w roślinie okrytonasiennej	3	6.1 Kolejność: stroma chloroplastu (1) → cytoplazma miękiszu asymilacyjnego (2) → komórka przyrurkowa w liściu (3) → człony rurki sitowej (4) → komórka przyrurkowa w korzeniu (5) → komórka miękiszu spichrzowego (6). 6.2 Brak wody obniża turgor komórek szparkowych, szparki się zamykają i mniej CO2 wnika. 6.3 Cukry pochodzą ze skrobi, a transport napędza parcie korzeniowe.
Zadanie 7	Obserwacja miękiszu spichrzowego ziemniaka	2	Kolejność: skrawek → kropla wody → szkiełko nakrywkowe → stolik/oświetlenie → makrometr → mikrometr. W 7.2 poprawna jest tkanka C.
Zadanie 8	Gryka, bielmo ziarniaka i mąka pełnoziarnista	3	Gryka ma zarodek z dwoma liścieniami; bielmo jest zapasem pokarmu dla kiełkującego zarodka; mąka pełnoziarnista jest korzystna głównie dzięki błonnikowi z okrywy.
Zadanie 9	Głowonogi: serca skrzelowe i cechy budowy zewnętrznej	2	9.1: B1 – serca skrzelowe są analogiczne do prawej części serca człowieka, bo tłoczą krew odtlenowaną do narządów wymiany gazowej. 9.2: np. noga przekształcona w ramiona i lejek.
Zadanie 10	Skóra płazów: gruczoły śluzowe i jadowe	3	To płazy, bo mają liczne gruczoły śluzowe w skórze. Skóra właściwa pochodzi z mezodermy, naskórek z ektodermy, a gruczoły jadowe służą do obrony przed drapieżnikami.
Zadanie 11	Dwuczęściowe żebra ptaków a wentylacja płuc	1	Ruchome połączenie obu części żeber pozwala zmieniać objętość klatki piersiowej, a przez to worków powietrznych, co wymusza przepływ powietrza przez płuca. Nie chodzi o zmianę objętości samych płuc.
Zadanie 12	Regulacja pracy serca i układ bodźcowo-przewodzący	3	Nadrzędnym elementem jest węzeł zatokowo-przedsionkowy (A). Wszystkie trzy informacje o układzie bodźcowo-przewodzącym są prawdziwe, a adrenalina i gorączka przyspieszają pracę serca.
Zadanie 13	Choroba Gravesa-Basedowa i regulacja hormonalna tarczycy	4	Choroba Gravesa-Basedowa jest autoimmunizacyjna, bo organizm sam produkuje przeciwciała przeciw własnym receptorom TSH. TSH to hormon białkowy (działa przez receptor błonowy), wydziela go przysadka, a tarczyca uwalnia tyroksynę, która nasila oddychanie komórkowe; nadmiar hormonów tarczycy hamuje wydzielanie TSH na zasadzie sprzężenia zwrotnego ujemnego.
Zadanie 14	Metotreksat, kwas foliowy i cykl komórkowy	4	MTX działa kompetycyjnie i praktycznie nieodwracalnie, bo bardzo silnie wiąże centrum aktywne enzymu; dlatego duża dawka kwasu foliowego nie znosi efektu. Blokuje syntezę zasad potrzebnych do replikacji DNA w fazie S, a przez hamowanie podziałów limfocytów B zmniejsza wytwarzanie przeciwciał.
Zadanie 15	Regulacja cyklu komórkowego i podziały oocytów	5	Cytoplazma komórki w fazie M zawiera czynniki stymulujące podział; próbą kontrolną był wariant A. Wywołany podział to mejoza, faza profaza I, a mutacje regulatorów cyklu mogą powodować nowotwór; mikrotubule odpowiadają m.in. za transport wewnątrzkomórkowy.
Zadanie 16	Acetylacja i deacetylacja histonów a ekspresja genów	2	Do zahamowania ekspresji prowadzi deacetylacja, bo powoduje kondensację chromatyny i blokuje transkrypcję. Stwierdzenie o mitochondrium jest prawdziwe, ponieważ mitochondria nie mają histonów związanych z DNA.
Zadanie 17	Dziedziczenie barwy sierści u kotów brytyjskich	3	Niebieski kot ma genotyp BBdd, Bbdd lub Bb1dd. Rodzice z 17.2 to b1b1Dd (samica) i BbDd (samiec), a prawdopodobieństwo niebieskiego kocięcia wynosi 1/8 (12,5%).
Zadanie 18	Częstość alleli i Hardy-Weinberg po selekcji	2	Częstość allelu A w populacji I wynosi 0,8 (80%). W populacji II jasne motyle będą występowały, ponieważ wśród ocalałych ciemnych osobników są heterozygoty Aa.
Zadanie 19	Transgeniczne bakterie Rhodococcus rhodnii a choroba Chagasa	2	W 19.1 chodzi o to, że bakterie nie potrafią usuwać intronów, więc wprowadza się cDNA bez intronów. W 19.2 trzeba wykazać, że metoda biologiczna działa selektywnie – zabija tylko świdrowca, a nie owady, w przeciwieństwie do pestycydów.
Zadanie 20	Bioakumulacja PCB w bałtyckiej sieci pokarmowej	2	W 20.1 trzeba wykazać, że stężenie PCB rośnie wraz z poziomem troficznym. W 20.2 wystarczy wskazać dwie pary organizmów ze schematu, które konkurują międzygatunkowo, np. mewę i perkoza oraz chełbię i śledzia.
Zadanie 21	Bogactwo gatunkowe płazów i gadów na wyspach	2	Większa powierzchnia wyspy wiąże się z większą liczbą gatunków płazów i gadów. Wszystkie trzy stwierdzenia w zadaniu 21.2 są prawdziwe.
Zadanie 22	CITES a ochrona gatunków zagrożonych	1	Poprawna odpowiedź to C: CITES służy kontroli handlu gatunkami roślin i zwierząt zagrożonych wyginięciem.