Matura z biologii 2019, poziom rozszerzony: wszystkie zadania z odpowiedziami i wyjaśnieniami

Matura z biologii 2019, poziom rozszerzony (w maju 2019): 180 minut · 60 punktów, 23 zadań i 54 poleceń. Każde zadanie ma tu odpowiedź, wyjaśnienie i typowe błędy.

Wszystkie zadania: Matura z biologii 2019

Zadanie	Temat	Punkty	Odpowiedzi w skrócie
Zadanie 1	Rybosomy i jąderka w komórkach trzustki	3	1.1: jąderka syntetyzują rRNA i składają podjednostki rybosomów, więc przy dużej produkcji rybosomów są wyraźne. 1.2: trzustka wydziela enzymy i hormony, a szorstka siateczka modyfikuje i transportuje te białka na zewnątrz komórki. 1.3: rybosomy mitochondrialne są typu prokariotycznego, mniejsze (niższy współczynnik sedymentacji) niż cytozolowe rybosomy eukariotyczne.
Zadanie 2	Fosforylacja fotosyntetyczna: cykliczny i niecykliczny transport elektronów	3	A: tylko PS I, bez fotolizy, produkt ATP. B: PS I i PS II, fotoliza zachodzi, produkty ATP, NADPH + H+ i O2. Niecykliczny jest konieczny, bo daje NADPH do redukcji w cyklu Calvina; stwierdzenia: 1-F, 2-P, 3-F.
Zadanie 3	Fitochrom i fotoperiodyzm kwitnienia roślin	2	W 3.1 wszystkie trzy stwierdzenia są prawdziwe (P, P, P). W 3.2 rośliny krótkiego dnia przy długiej nocy mają niskie P730, które stymuluje kwitnienie; przy krótkiej nocy P730 jest wysokie i kwitnienia nie ma.
Zadanie 4	Pęcznienie nasion i siła imbibicyjna	2	W 4.1 poprawny jest zestaw C 3, czyli suche nasiona wyprażone w piekarniku umieszczone w kolbie wypełnionej wodą i zamkniętej korkiem. W 4.2 pęcznienie nasion zależy przede wszystkim od białek.
Zadanie 5	ABA, wilgotność a transpiracja lilaka	3	5.1: A i C. 5.2: B kontrolny dla A, D kontrolny dla C. 5.3: największy ubytek w B, bo niska wilgotność i brak ABA utrzymują szparki otwarte.
Zadanie 6	Terapia fagowa: cykl lityczny, kwaśny sok żołądkowy, choroby bakteryjne	4	W terapii stosuje się fagi lityczne, bo tylko ten cykl niszczy bakterie. Niskie pH żołądka denaturuje białka kapsydu faga. Stwierdzenia: F, P, P. Bakterie wywołują cholerę, gruźlicę i tężec.
Zadanie 7	Rozpoznawanie rodzimych iglastych na podstawie opisów	1	A to cis (opis 4), a B to jałowiec (opis 2).
Zadanie 8	Endofity kakaowca i budowa workowców	3	Endofity zmniejszają uszkodzenia liści kakaowca wywołane fitoftorą. Strzępki workowców są haploidalne, jądra w lęgniach i plemniach powstają po mitozie, a zarodniki workowe są mejosporami. Prawidłowy rysunek zarodni workowej to C.
Zadanie 9	Świdrowiec gambijski – cykl życiowy, zmienność antygenowa VSG	4	Żywicielem ostatecznym jest mucha tse-tse, bo w jej ciele zachodzi rozmnażanie płciowe; forma w ssaku jest diploidalna (2n), powstaje po zapłodnieniu w owadzie. Zwierzchnie białka VSG zmieniają się w każdym pokoleniu, dlatego odpowiedź immunologiczna zawsze się spóźnia.
Zadanie 10	Rozpoznawanie owadów i pajęczaków na rysunku	2	Owadami są A, C, E i F. Pajęczakiem jest D, ponieważ ma cztery pary odnóży krocznych; można też wskazać brak czułków lub obecność nogogłaszczek.
Zadanie 11	Niedźwiedzie polarne: metabolizm tłuszczów i adaptacje	3	11.1: oddychanie tlenowe; 11.2: termoizolacja i zapas energii; 11.3: ograniczenie topnienia lodu morskiego chroni siedlisko niedźwiedzi.
Zadanie 12	Zatrucie czadem: hemoglobina, czas i wysiłek	2	Przy 50% karboksyhemoglobiny i 0,1% CO zatrucie jest bardzo ciężkie, a przy braku wysiłku czas narażenia to około 3 godzin. Wysiłek skraca czas do objawów, bo zwiększa wentylację i przepływ krwi przez płuca, przez co więcej czadu wiąże się z hemoglobiną.
Zadanie 13	Termoregulacja: utrata ciepła przez układ oddechowy	1	Zwiększona pojemność minutowa serca przyspiesza transport ciepła krwią do płuc, a pogłębione i przyspieszone oddechy zwiększają ilość powietrza i pary wodnej usuwającej ciepło z płuc.
Zadanie 14	Budowa i funkcje przeciwciał IgG	3	Fab wiąże specyficznie antygen (1), a Fc przyłącza się do receptorów komórek efektorowych (3). Strukturę czwartorzędową IgG stabilizują cztery mostki disiarczkowe. Przeciwciała są w surowicy odpornościowej i dają odporność bierną sztuczną (B4).
Zadanie 15	Fotoreceptory siatkówki oka	1	W siatkówce dominują pręciki, które umożliwiają widzenie w odcieniach szarości. Wysoką rozdzielczość zapewniają czopki, ponieważ każdy z nich łączy się z jednym neuronem.
Zadanie 16	Częstości alleli i czynniki zmieniające pulę genową	2	Częstość allelu a wynosi 0,2, a allelu A 0,8. Wszystkie trzy zjawiska: dobór naturalny, dobór sztuczny i efekt wąskiego gardła mogą zmienić częstości alleli w populacji.
Zadanie 17	Regulacja operonu tryptofanowego u bakterii	3	Operon tryptofanowy podlega regulacji negatywnej, a tryptofan działa jako korepresor. Przy nadmiarze tryptofanu aktywny represor blokuje transkrypcję, natomiast mutacja uniemożliwiająca aktywację represora powoduje stałą transkrypcję genów operonu.
Zadanie 18	Dziedziczenie grup krwi AB0 i MN	3	Geny nie są sprzężone, bo leżą na chromosomach 9 i 4. Genotyp matki to IAIBLNLN, ojca iiLMLM; prawdopodobieństwo dziecka A MN wynosi 50% (C).
Zadanie 19	Zmienność genetyczna i środowiskowa babki nadmorskiej	2	Wysokość zależy i od populacji (różnice na poletku), i od wilgotności siedliska (różnice naturalne vs poletko). W 19.2 poprawne są: 1 T, 2 N, 3 N.
Zadanie 20	Wpływ wypasu bydła na różnorodność roślin	2	Umiarkowany wypas bydła zwiększa różnorodność gatunkową badanego zbiorowiska trawiastego. Zgryzanie roślin zmniejsza konkurencję międzygatunkową i pozwala rozwijać się gatunkom słabiej konkurującym.
Zadanie 21	Liczba poziomów troficznych a przepływ energii	2	21.1: 1 – P, 2 – F, 3 – F. 21.2: liczba poziomów jest ograniczona, bo na każdym poziomie znaczna część energii jest zużywana na procesy życiowe i rozpraszana jako ciepło, więc kolejnym poziomom przekazywany jest tylko niewielki jej ułamek.
Zadanie 22	Izolacja i ochrona karpieńca diablego	2	22.1: czerpanie wody obniżyłoby poziom wody i odcięło rybom dostęp do półki, na której żerują i się rozmnażają. 22.2: to specjacja allopatryczna, ponieważ populacje ewoluowały w izolacji.
Zadanie 23	Homologia i analogia skrzydeł ptaka i nietoperza	1	Szkielet skrzydła ptaka i nietoperza jest homologiczny, bo ma wspólne pochodzenie i plan budowy. Powierzchnie nośne skrzydeł są analogiczne, bo powstały niezależnie w toku ewolucji.

Zadania według działów

komórka i biochemia

Zadanie 1: Rybosomy i jąderka w komórkach trzustki

rośliny

mikroorganizmy

inne

układ oddechowy

odporność

Zadanie 14: Budowa i funkcje przeciwciał IgG

narządy zmysłów

Zadanie 15: Fotoreceptory siatkówki oka

genetyka

ekologia

ewolucja

Oficjalny arkusz i zasady oceniania CKE

Pełna treść zadań z rysunkami: arkusz CKE (PDF). Punktacja: zasady oceniania CKE (PDF).

Źródło zadań: Centralna Komisja Egzaminacyjna. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.