Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (formuła 2015): wszystkie zadania z odpowiedziami i wyjaśnieniami

Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (formuła 2015) (w maju 2023): 180 minut · 60 punktów, 16 zadań i 44 poleceń. Każde zadanie ma tu odpowiedź, wyjaśnienie i typowe błędy.

Wszystkie zadania: Matura z biologii 2023 (formuła 2015)

ZadanieTematPunktyOdpowiedzi w skrócie
Zadanie 1Oddychanie tlenowe: dehydrogenaza pirogronianowa41.1: transacetylacja – E2, dehydrogenacja – E3, dekarboksylacja – E1; 1.2: B, macierz mitochondrialna; 1.3: kompleks wytwarza acetylo-CoA z pirogronianu, łącząc glikolizę z cyklem Krebsa; 1.4: ograniczenie kompleksu powoduje nagromadzenie pirogronianu i wzrost produkcji mleczanu.
Zadanie 2Budowa kwiatu i zapylanie goryczki wiosennej3A to korona (płatki), B to kielich (działki). Goryczka jest okrytonasienna, a dominuje sporofit; barwny kwiat zwiększa szansę na zapylenie przez owady.
Zadanie 3Mejoza w cyklach życiowych eukariontów2U roślin mejoza zachodzi przy powstawaniu zarodników, a u krążkopławów przy tworzeniu gamet. Mejoza zmniejsza liczbę chromosomów, równoważąc ich podwojenie podczas zapłodnienia.
Zadanie 5Fotosynteza C4 a ograniczenie fotooddychania4Etapy cyklu Calvina to karboksylacja, redukcja i regeneracja RuBP; X to szczawiooctan, pierwotny akceptor CO2 u C4. Wszystkie trzy stwierdzenia w 5.3 są fałszywe, a fotooddychanie jest tłumione wysokim stężeniem CO2 w pochwie okołowiązkowej i brakiem w niej wytwarzania tlenu z fotolizy.
Zadanie 6Zrzucanie liści jabłoni a auksyny2Auksyny z młodych liści hamują rozwój strefy odcinającej, co potwierdza hipotezę. Zrzucanie liści przed zimą ogranicza transpirację, gdy dostępność wody w glebie jest niska.
Zadanie 7Wymiana gazowa i gospodarka wodna płazów2Płuca płazów są workowate i słabo pofałdowane (mała powierzchnia) oraz wentylowane ruchami dna jamy gębowo-gardzielowej, bez klatki piersiowej – dlatego są mniej efektywne niż pęcherzykowe płuca ssaków z wentylacją klatki piersiowej. Mocznik zwiększa osmolarność płynów ustrojowych, czyniąc je hiperosmotycznymi względem wody i napędzając osmotyczny napływ wody przez skórę.
Zadanie 8Rozmnażanie i budowa polipa stułbi2Stułbia może rozmnażać się płciowo dzięki gonom oraz bezpłciowo przez pączkowanie. W zadaniu 8.2 poprawne oceny to P, P, F.
Zadanie 9Wątroba, żółć i trawienie lipidów2W tabeli trzeba wybrać deaminację (aminokwasy → ketokwasy + amoniak) oraz glikogenogenezę (glukoza → glikogen). Żółć wspomaga trawienie lipidów, bo emulguje tłuszcz, czyli rozbija duże krople na mniejsze i zwiększa powierzchnię kontaktu dla lipazy.
Zadanie 10Budowa tchawicy człowieka i owadów2Pierścienie tchawicy człowieka zbudowane są głównie z kolagenu, a zgrubienia kutykuli tchawek owadów z chityny. Tchawica człowieka zaczyna się za krtanią, dzieli się na oskrzela główne, a jej tylną ścianę tworzą mięśnie gładkie.
Zadanie 11Wiązanie tlenu przez hemoglobinę i rola 2,3-BPG311.1: P, F, F. 11.2: obniżonego, ułatwia. 11.3: np. transport CO2/H+ lub buforowanie krwi.
Zadanie 12Działanie toksyny botulinowej w synapsie312.1: P, P, F. 12.2: struktura IV-rzędowa, bo toksyna składa się z dwóch łańcuchów polipeptydowych. 12.3: kolejność procesów to 1, 4, 2, 3.
Zadanie 13Cytrulinemia bydła: dziedziczenie i test PCR-RFLP5Zdrowe osobniki to AA i Aa; nosicieli eliminuje się, bo krzyżowanie dwóch heterozygot daje 25% śmiertelnych homozygot aa. Kolejność technik: PCR → cięcie enzymem → elektroforeza, a wyniki to A–2, B–3, C–1, bo płód korzysta z łożyska matki w usuwaniu amoniaku.
Zadanie 14Budowa VZV i odporność po szczepieniu2X to kapsyd (płaszcz białkowy), a Y to materiał genetyczny (DNA). W zadaniu 14.2 poprawne są stwierdzenia: 1 – P, 2 – F, 3 – P.
Zadanie 15Mimikra aspidonta i mutualizm wargatka315.1: A – mutualizm. 15.2: podobieństwo do wargatka działa jak mimikra, ułatwia aspidontowi zbliżenie się do ryb i zdobycie pokarmu lub uniknięcie drapieżników. 15.3: dobór naturalny faworyzował osobniki bardziej podobne do wargatka, bo miały większe szanse przeżycia i rozrodu.
Zadanie 16Ochrona czynna muraw kserotermicznych316.1: wszystkie trzy stwierdzenia są prawdziwe (P, P, P). 16.2: brak koszenia i wypasu umożliwił rozrost krzewów i drzew, które przez konkurencję wypierają rośliny muraw. 16.3: ochroną czynną są wycinka drzew i krzewów oraz kontrolowany wypas zwierząt (B, C).
Zadanie 17Sieć pokarmowa i zagrożenia morświna2Morświn, jedząc różne rodzaje pokarmu, zajmuje wiele poziomów troficznych, a zjadając glony jest konsumentem I rzędu. Lód odcina mu dostęp do powietrza, a żegluga motorowa zakłóca echolokację, płoszy zwierzęta i może je ranić.

Zadania według działów

komórka i biochemia

rośliny

układ oddechowy

rozmnażanie i rozwój

układ pokarmowy

układ krążenia i krew

układ nerwowy

genetyka

mikroorganizmy

ewolucja

ekologia

Oficjalny arkusz i zasady oceniania CKE

Pełna treść zadań z rysunkami: arkusz CKE (PDF). Punktacja: zasady oceniania CKE (PDF).

Źródło zadań: Centralna Komisja Egzaminacyjna. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.