Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony: wszystkie zadania z odpowiedziami i wyjaśnieniami

Matura z biologii 2023, poziom rozszerzony (w maju 2023): 180 minut · 60 punktów, 18 zadań i 48 poleceń. Każde zadanie ma tu odpowiedź, wyjaśnienie i typowe błędy.

Wszystkie zadania: Matura z biologii 2023

Zadanie	Temat	Punkty	Odpowiedzi w skrócie
Zadanie 1	Reakcja pomostowa i dehydrogenaza pirogronianowa	4	Transacetylację katalizuje E2, dehydrogenację E3, a dekarboksylację E1. Kompleks działa w macierzy mitochondrialnej; łączy glikolizę z cyklem Krebsa przez wytworzenie acetylo-CoA, a jego zmniejszona aktywność powoduje przekształcanie nadmiaru pirogronianu w mleczan.
Zadanie 2	Budowa kwiatu i zapylanie goryczki wiosennej	3	A to korona (płatki korony), B to kielich (działki kielicha). Goryczka jest okrytonasienna, a pokoleniem dominującym jest sporofit. Barwny kwiat przywabia owady zapylające, co zwiększa szansę na zapylenie i sukces rozrodczy.
Zadanie 3	Mejoza w cyklach życiowych roślin i krążkopławów	2	Mejoza u roślin zachodzi przy powstawaniu zarodników przez sporofit, a u krążkopławów przy wytwarzaniu gamet przez meduzę. Jej rola polega na redukcji liczby chromosomów, co równoważy ich podwojenie podczas zapłodnienia.
Zadanie 4	Wpływ światła na chlorofil u storczyka	3	4.1: P, F, F. 4.2: etap 1 miał wyrównać rośliny i wykluczyć wpływ innych czynników. 4.3: pomiar w pierwszym dniu etapu 2 był punktem kontrolnym do oceny późniejszych zmian i podobieństwa grup.
Zadanie 5	Fotosynteza C4 i fotooddychanie	4	5.1: A karboksylacja, B redukcja, C regeneracja. 5.2: C1. 5.3: F, F, F. 5.4: mechanizm C4 zagęszcza CO2 wokół RuBisCO, a brak PSII obniża O2, więc fotooddychanie jest ograniczone.
Zadanie 6	Zrzucanie liści jabłoni a auksyny	2	Auksyny z młodych liści hamują powstawanie strefy odcinającej. Zrzucanie liści ogranicza transpirację, gdy zimą brakuje dostępnej wody.
Zadanie 7	Płuca płazów i ssaków a mocznik	2	Płuca płazów są workowate i słabo wentylowane, więc mniej wydajne niż pęcherzykowe płuca ssaków z klatką piersiową. Mocznik czyni płyny ustrojowe hiperosmotycznymi, co napędza osmotyczny napływ wody przez skórę.
Zadanie 8	Amfisbeny – przystosowania do życia pod ziemią	2	8.1: C1 – amfisbeny to gady, bo zrzucają zrogowaciały naskórek w postaci wylinki. 8.2: D – przystosowanie czaszki do drążenia powstało dzięki doborowi naturalnemu.
Zadanie 9	Rola wątroby i żółci w trawieniu	2	W wątrobie aminokwasy ulegają deaminacji (ketokwasy + amoniak), a glukoza jest zamieniana w glikogen. Żółć emulguje tłuszcze, zwiększając powierzchnię kontaktu dla lipaz.
Zadanie 10	Tchawica człowieka i układ tchawkowy owadów	3	Pierścienie tchawicy człowieka zbudowane są głównie z kolagenu, a zgrubienia kutykuli tchawek owadów z chityny. Tchawica zaczyna się za krtanią i dzieli się na oskrzela główne. Do wzrokowej oceny błony śluzowej tchawicy służy bronchoskopia.
Zadanie 11	Powinowactwo hemoglobiny do tlenu i rola 2,3-BPG	3	11.1: P, F, F. 11.2: obniżonego, ułatwia. 11.3: np. transport CO2, wiązanie H+ (buforowanie krwi).
Zadanie 12	Działanie toksyny botulinowej w synapsie nerwowo-mięśniowej	3	Stwierdzenia: 1 – P, 2 – P, 3 – F. Białko ma strukturę IV-rzędową, bo składa się z dwóch łańcuchów polipeptydowych połączonych mostkiem disiarczkowym. Kolejność procesów w synapsie: 1, 4, 2, 3.
Zadanie 13	PCR – etapy cyklu i startery	3	Brakujące nukleotydy to dATP i dCTP. DNA rozdziela się przez wysoką temperaturę (lub helikazę), a starter jest konieczny, bo polimeraza DNA nie rozpoczyna syntezy od zera.
Zadanie 14	Translacja, mutacja i kod genetyczny	4	14.1: Met-Trp-Phe-Trp. 14.2: AUG UGG UUU UGG oraz AUG UGG UUC UGG. 14.3: UGA. 14.4: C.
Zadanie 15	Dwugenowe dziedziczenie umaszczenia labradorów	1	Samica ma genotyp eeBb, samiec Eebb. Potomstwo w stosunku czarne:brązowe:żółte = 1:1:2, a żółte szczenię ma 50% szans na ciemny nos.
Zadanie 16	Wargatek, aspidont: mutualizm, mimikra i dobór naturalny	3	16.1: mutualizm (A). 16.2: podobieństwo do wargatka ułatwia aspidontowi zbliżenie się do ofiary i unikanie drapieżników. 16.3: dobór naturalny preferował osobniki bardziej podobne do wargatka, bo łatwiej zdobywały pokarm i przeżywały.
Zadanie 17	Ochrona czynna muraw kserotermicznych w rezerwacie	3	W 17.1 wszystkie trzy stwierdzenia są prawdziwe. W 17.2 trzeba wyjaśnić, że brak koszenia lub wypasu zwiększył konkurencję i wypieranie roślin muraw; w 17.3 poprawne są B i C.
Zadanie 18	Kryteria gatunku inwazyjnego – wizon	1	Wszystkie trzy kryteria gatunku inwazyjnego są spełnione: wizon jest gatunkiem obcego pochodzenia, rozprzestrzenia się poza naturalnym zasięgiem i negatywnie wpływa na rodzimą faunę.

Zadania według działów

komórka i biochemia

Zadanie 1: Reakcja pomostowa i dehydrogenaza pirogronianowa

rośliny

układ oddechowy

genetyka

ekologia

Oficjalny arkusz i zasady oceniania CKE

Pełna treść zadań z rysunkami: arkusz CKE (PDF). Punktacja: zasady oceniania CKE (PDF).

Źródło zadań: Centralna Komisja Egzaminacyjna. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.