Matura z biologii 2016, poziom rozszerzony: wszystkie zadania z odpowiedziami i wyjaśnieniami

Matura z biologii 2016, poziom rozszerzony (w maju 2016): 180 minut · 60 punktów, 24 zadań i 54 poleceń. Każde zadanie ma tu odpowiedź, wyjaśnienie i typowe błędy.

Wszystkie zadania: Matura z biologii 2016

ZadanieTematPunktyOdpowiedzi w skrócie
Zadanie 1Właściwości wody a funkcjonowanie organizmów11 – A: błonka powierzchniowa utrzymuje owada. 2 – C: lód mniej gęsty pływa i izoluje głębszą wodę. 3 – B: parowanie potu odbiera dużo ciepła z organizmu.
Zadanie 2Syntaza ATP a półautonomia mitochondriów3Mitochondria są półautonomiczne, bo tylko część podjednostek syntazy ATP koduje ich własny DNA, a resztę genom jądrowy. Aktywna syntaza ATP działa w błonie wewnętrznej. Protony wracają przez kanał do matriks, a ich przepływ napędza dołączenie fosforanu do ADP.
Zadanie 3Inhibicja dehydrogenazy alkoholowej przez etanol w zatruciu metanolem2Etanol działa jako inhibitor kompetycyjny dehydrogenazy alkoholowej: konkuruje z metanolem o centrum aktywne enzymu. Dzięki temu wolniej powstają toksyczne produkty utleniania metanolu, co zmniejsza zagrożenie.
Zadanie 4Liposomy, fosfolipidy i dostarczanie leków34.1: hydrofilowa jest część 1, bo styka się z roztworem wodnym. 4.2: wspólną cechą jest dwuwarstwa fosfolipidowa. 4.3: cząsteczki sygnałowe kierują liposom do komórek z receptorami, dzięki czemu lek osiąga większe stężenie w miejscu działania.
Zadanie 5Wpływ nasłonecznienia na wielkość liści bzu2Problem badawczy: czy nasłonecznienie wpływa na długość i szerokość liści bzu czarnego. Wniosek: liście bzu czarnego na stanowisku nasłonecznionym są mniejsze niż na stanowisku zacienionym.
Zadanie 6Wpływ stężenia auksyny na wzrost epikotyla grochu3Problem badawczy: jak stężenie auksyny wpływa na przyrost długości epikotyla. Ocena zdań: 1-P, 2-P, 3-F. W kontroli epikotyle wydłużają się dzięki naturalnym auksynom w tkankach i osmotycznemu napływowi wody.
Zadanie 7Budowa kwiatu i przystosowania do zapylania3Okwiat to A i B, mikrospory powstają w C, a owocnia z D. Kwiat jest obupłciowy, bo ma słupek i pręciki. Barwa i zapach wabią owady, a lepki pyłek przyczepia się do zapylacza i jest przenoszony.
Zadanie 8Przeobrażenie owadów i substancje roślinne2Spadek hormonu juwenilnego umożliwia przejście larwy w poczwarkę. Substancje roślinne podobne do ekdyzonu zaburzają rozwój owadów, ograniczając ich żerowanie i straty rośliny.
Zadanie 9Łuski ryb, wiek ryb, homologia i analogia39.1 – w stawie karaś ma sezonowe zahamowanie wzrostu zimą i wyraźne pierścienie roczne, w akwarium warunki są stałe, więc przyrost jest równomierny. 9.2 – rysunek A, bo łuski ryb powstają ze skóry właściwej. 9.3 – B3, czyli łuski ptaków i gadów są homologiczne, bo obie są wytworami naskórka.
Zadanie 10Opływowe ciało i linia naboczna2W 10.1 wspólną cechą jest opływowy, wrzecionowaty kształt ciała. W 10.2 ryby zatrzymują się dzięki linii nabocznej, która odbiera fale lub zmiany ciśnienia wody odbite od szyby.
Zadanie 11Azotowa przemiana materii i wydalanie azotu3Głównym produktem azotowej przemiany materii wydalanym przez człowieka jest mocznik, syntetyzowany w wątrobie, bo tam amoniak jest szybko zamieniany w mniej toksyczny związek. Ryby słodkowodne mogą wydalać toksyczny amoniak na bieżąco, bo stale napływa do nich woda, z którą jest usuwany.
Zadanie 12Budowa kręgów i krążków międzykręgowych2Kręgi lędźwiowe są masywne, bo dźwigają ciężar górnej części ciała i utrzymują wyprostowaną postawę. Między atlasem a obrotnikiem nie ma krążka, bo te kręgi tworzą ruchome połączenie pozwalające poruszać głową.
Zadanie 13Wpływ pH na powinowactwo hemoglobiny do tlenu3Przy niższym pH powinowactwo hemoglobiny do tlenu maleje, więc tlen jest łatwiej oddawany — właśnie dlatego w intensywnie oddychających tkankach, gdzie powstaje dużo CO2 i pH spada, hemoglobinа chętniej uwalnia tlen. CO2 jest też transportowany rozpuszczony w osoczu oraz w postaci karbaminohemoglobiny.
Zadanie 14Aktywność amylazy ślinowej a pH i temperatura3Enzymem jest amylaza ślinowa. Jej optimum to pH 7 i temperatura 37 °C. Obecność skrobi wykrywa się płynem Lugola lub jodyną — niebieskogranatowe zabarwienie oznacza, że skrobia jeszcze pozostała.
Zadanie 15Regulacja lipazy triacyloglicerolowej przez insulinę1Insulina hamuje aktywację lipazy (blokuje jej fosforylację przez kinazę zależną od cAMP) oraz pobudza defosforylację aktywnej lipazy, czyli jej wyłączanie.
Zadanie 16Antagonistyczne działanie insuliny i glukagonu1Insulina jest wydzielana przez trzustkę przy wysokim poziomie glukozy i obniża go, działając głównie na wątrobę. Glukagon jest wydzielany przez trzustkę przy niskim poziomie glukozy i podnosi go, działając na wątrobę.
Zadanie 17cDNA i organizmy transgeniczne w biotechnologii217.1: cDNA nie ma intronów, a bakterie nie potrafią ich usuwać. 17.2: GMO to pojęcie szersze niż organizm transgeniczny; modyfikacja może dotyczyć własnych genów.
Zadanie 18Mutacje punktowe i struktura białka2W polach 1.–3. należy wpisać TGA, TGC i TGG; zamiana cysteiny na tryptofan może zmienić strukturę trzeciorzędową, bo oba aminokwasy mają różne łańcuchy boczne (siarka vs pierścień aromatyczny).
Zadanie 19Sprzężenie genów i mapowanie u Drosophila4Samica to bbgg, samiec BbGg w fazie BG/bg. Klucz CKE do 19.2 wskazuje spermatocyty, choć u samców Drosophila crossing-over praktycznie nie występuje. Odległość genów wynosi 27 cM, a przy niezależnym dziedziczeniu byłby stosunek 1:1:1:1.
Zadanie 20Dziedziczenie barwy upierzenia kur andaluzyjskich220.1: D — niezupełna dominacja. 20.2: potomstwo stalowoniebieskie i białe w stosunku 1:1.
Zadanie 21Skutki dryfu genetycznego w populacji1Prawdziwe są twierdzenia 1 i 2, a fałszywe twierdzenie 3.
Zadanie 22Dzięcioły – klasyfikacja, pokarm i ochrona4Dzięcioły należą do dwóch rodzajów (Picoides i Dendrocopos); łańcuch: drzewo iglaste → kornik → dzięcioł trójpalczasty → jastrząb/kuna; nie konkurują, bo żerują na różnych drzewach; ochrona: 1-B, 2-B, 3-C.
Zadanie 23Porosty jako wskaźniki zanieczyszczenia powietrza SO21Porosty można wykorzystać jako wskaźniki zanieczyszczenia powietrza tlenkami siarki (SO2). Różne gatunki mają różną tolerancję, więc ich skład lub brak pozwala ocenić stopień zanieczyszczenia.
Zadanie 24Formy ochrony przyrody w Polsce11 – D, czyli obszary Natura 2000; 2 – G, czyli użytki ekologiczne.

Zadania według działów

inne

komórka i biochemia

rośliny

układ hormonalny

skóra

narządy zmysłów

wydalanie i osmoregulacja

układ ruchu

układ oddechowy

układ pokarmowy

genetyka

ewolucja

ekologia

Oficjalny arkusz i zasady oceniania CKE

Pełna treść zadań z rysunkami: arkusz CKE (PDF). Punktacja: zasady oceniania CKE (PDF).

Źródło zadań: Centralna Komisja Egzaminacyjna. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.