Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony: wszystkie zadania z odpowiedziami i wyjaśnieniami

Matura z biologii 2026, poziom rozszerzony (8 maja 2026): 180 minut · 60 punktów, 22 zadań i 55 poleceń. Każde zadanie ma tu odpowiedź, wyjaśnienie i typowe błędy.

Wszystkie zadania: Matura z biologii 2026

Zadanie	Temat	Punkty	Odpowiedzi w skrócie
Zadanie 1	Albumina: mostki disiarczkowe i transport kwasów tłuszczowych	2	Struktura III-rzędowa albuminy jest stabilizowana maksymalnie przez 17 mostków disiarczkowych, bo z 35 reszt cysteiny powstaje 17 par (jedna reszta bez pary). Albumina, jako białko dobrze rozpuszczalne w osoczu, wiąże słabo rozpuszczalne długołańcuchowe kwasy tłuszczowe i umożliwia ich transport we krwi.
Zadanie 2	Fotosynteza: fotosystem II i fotoliza wody	3	PS II znajduje się w błonach tylakoidów. Enzym rozszczepiający wodę dostarcza elektrony do centrum reakcji PS II. Elektrony z PS I są przenoszone na NADP+, a powstały NADPH jest używany w fazie redukcji cyklu Calvina.
Zadanie 3	Horyzontalny transfer genów u bakterii	3	W hodowli mieszanej bakterie wymieniły geny (prawdopodobnie przez koniugację), uzyskując komplet zdolności syntezy aminokwasów i witamin. Filtr w doświadczeniu Davisa uniemożliwił bezpośredni kontakt bakterii, a brak bakteriofagów wykluczył transdukcję, więc transfer nie zaszedł.
Zadanie 4	Linezolid – działanie i różnice w budowie bakterii	2	Linezolid blokuje syntezę białek, uniemożliwiając połączenie podjednostek rybosomu. Różnica między bakteriami Gram-dodatnimi i Gram-ujemnymi polega na grubości ściany komórkowej (wiele warstw mureiny vs jedna) oraz obecności błony zewnętrznej tylko u Gram-ujemnych.
Zadanie 5	Adaptacje higrofitów i transport wody	2	W zadaniu 5.1 obie cechy (obecność żywych włosków i brodawkowate uwypuklenia) ułatwiają transpirację. W zadaniu 5.2 transpiracja przyspiesza przepływ wody w drewnie, ponieważ generuje siłę ssącą.
Zadanie 6	Bilans węgla u roślin – wpływ fotosyntezy i oddychania	5	Nasiona w grupie 1 nie wykiełkowały z braku wody. Pomiar suchej masy eliminuje zmienną zawartość wody. Aby ocenić bilans węgla w grupie 2, należy porównać ją z grupą 1, która zachowała wyjściowy poziom związków organicznych. Wzrost suchej masy w grupie 2 dowodzi fotosyntezy, a oddychanie zachodziło w obu grupach 2 i 3 (odpowiedź TT).
Zadanie 7	Anatomia roślin: przekrój poprzeczny korzenia, tkanki przewodzące	2	Na zdjęciu jest korzeń, ponieważ układ tkanek przewodzących jest naprzemianległy. Tkanka I to łyko (floem), a II to drewno (ksylem).
Zadanie 8	Cykl życiowy i profilaktyka toksoplazmozy	3	W organizmie człowieka T. gondii nie wytwarza gamet, więc stwierdzenie jest fałszywe. Obie zasady profilaktyki podane w zadaniu są prawdziwe. Kobiety w ciąży nie muszą unikać kontaktu z chorymi, bo toksoplazmoza nie przenosi się bezpośrednio między ludźmi.
Zadanie 9	Kości obręczy kończyn górnych	1	Kością X jest obojczyk, a kością Y jest łopatka.
Zadanie 10	Produkt azotowy metabolizmu białek u ssaków	1	Poprawna odpowiedź to A i D: mocznik, którego synteza zachodzi w komórkach wątroby.
Zadanie 11	Potencjał czynnościowy neuronu	2	Stymulacja zwiększa przepuszczalność dla Na+, co prowadzi do depolaryzacji. Oba stwierdzenia dotyczące kanałów potasowych są prawdziwe.
Zadanie 12	Mocznik i TMAO w rybach chrzęstnoszkieletowych	4	W warunkach 60 °C z TMAO 4 mol/dm³ bez mocznika denaturacja nie zachodzi, a przy 60 °C z mocznikiem 8 mol/dm³ bez TMAO zachodzi. TMAO chroni CI2 przed denaturacją wywołaną mocznikiem. U obu grup ryb zawartość TMAO rośnie z głębokością. Stwierdzenia o izotoniczności i braku ryzyka odpływu wody są prawdziwe.
Zadanie 13	Oddychanie podwodne jaszczurek Anolis	2	Próba kontrolna wykluczyła inne przyczyny spadku pO2 i stanowiła punkt odniesienia. Wyniki potwierdziły hipotezę, bo pO2 w bańce na głowie jaszczurki spadało, a w kontrolnej pozostało stabilne.
Zadanie 14	Terapia CAR-T w leczeniu nowotworów	5	W terapii CAR-T nie należy stosować receptorów rozpoznających niespecyficzne antygeny, bo niszczyłyby zdrowe komórki; CAR-T są skuteczniejsze, bo rozpoznają antygeny niezależnie od MHC, którego nowotwory mają mało. Metoda retrowirusowa daje trwalszą ekspresję receptora niż elektroporacja z mRNA. Limfocyty T biorą udział w odporności swoistej i namnażają się po kontakcie z antygenem, a dojrzewają w grasicy.
Zadanie 15	Diagnostyka HCV: przeciwciała i PCR	2	Dodatni wynik na przeciwciała anty-HCV nie oznacza obecności wirusa, bo przeciwciała mogą utrzymywać się po wyeliminowaniu wirusa. W diagnostyce PCR najpierw stosuje się odwrotną transkryptazę, aby przepisać RNA wirusa na DNA, które jest amplifikowane.
Zadanie 16	Alternatywne składanie RNA i organella transkrypcyjne	2	W pierwszym poleceniu: geny nieciągłe i łączenie eksonów. W drugim: transkrypcja zachodzi w jądrze i mitochondrium; translacja nie w jądrze, ale tak w mitochondrium.
Zadanie 17	Separacja chromatyd siostrzanych w mitozie	3	Separazy hydrolizują wiązania peptydowe w kohezynach, co prowadzi do rozdzielenia chromatyd na granicy metafazy i anafazy. Replikacja DNA zachodzi w fazie S interfazy.
Zadanie 18	Dziedziczenie choroby jednogenowej w rodowodzie	2	W pierwszym poleceniu: dziedziczenia autosomalnego dominującego nie można wykluczyć, a recesywnego sprzężonego z płcią – można wykluczyć. W drugim poleceniu: genom mitochondrialny dziedziczy się wyłącznie od matki.
Zadanie 20	Konwergencja zębów szablastych u wymarłych drapieżników	2	Zęby szablaste powstały niezależnie u obu rodzajów, ponieważ ich wspólny przodek miał zęby normalnej długości. Podane stwierdzenia o pokrewieństwie są fałszywe.
Zadanie 21	Mutualism and digestion in animals	2	The relationship is facultative mutualism (or protocooperation) because both species benefit: the spider gains pest removal, and the frog gains shelter and protection. Spiders use extra-oral digestion, whereas amphibians digest food internally within their digestive system.
Zadanie 22	Cykl życiowy przywry Bucephalus polymorphus	2	Żywicielami pośrednimi są racicznica zmienna i ryby karpiowate, a ostatecznymi – ryby rybożerne. Racicznica jest niezbędna, ponieważ tylko w niej może rozwinąć się pierwsze stadium larwalne (miracidium).
Zadanie 23	Tolerancja ekologiczna krewetki piaskowej	3	W zadaniu 23.1 oba stwierdzenia są fałszywe. W 23.2 stwierdzenie, że podstawowa nisza to zachodnie wybrzeża Atlantyku, jest fałszywe, bo nisza to zbiór warunków środowiskowych, a nie zasięg geograficzny. W 23.3 optymalny zakres temperatury przy optymalnym zasoleniu to około 10–25 °C.