Matura z biologii 2015, poziom rozszerzony: wszystkie zadania z odpowiedziami i wyjaśnieniami

Matura z biologii 2015, poziom rozszerzony (w maju 2015): 180 minut · 60 punktów, 22 zadań i 55 poleceń. Każde zadanie ma tu odpowiedź, wyjaśnienie i typowe błędy.

Wszystkie zadania: Matura z biologii 2015

Zadanie	Temat	Punkty	Odpowiedzi w skrócie
Zadanie 1	Filogeneza strunowców na podstawie cech	3	Grupa C to rekin i tuńczyk, a E to żółw. Cztery kończyny kroczne miały wspólne przodki grup D, E i F; drzewo filogenetyczne przedstawia pokrewieństwa (odpowiedź D).
Zadanie 2	Transport białek przez siateczkę i aparat Golgiego	1	Radioaktywność szorstkiej siateczki rośnie dzięki syntezie białek ze znakowanych aminokwasów, a spada wskutek przekazania ich do Golgiego. W aparacie Golgiego rośnie przez napływ białek, a spada przez ich pakowanie do pęcherzyków i wydzielanie.
Zadanie 3	Zmiany fizjologiczne podczas wysiłku fizycznego	1	Trafne są przypisania 1 i 3, a błędne jest 2. Odpowiedź: 1 – T, 2 – N, 3 – T.
Zadanie 4	Chemiosmoza i endosymbioza mitochondriów i chloroplastów	6	Argumentem jest bakteryjne podobieństwo (DNA, rybosomy, błony, podział). Synteza ATP nie zachodzi bezpośrednio podczas pompowania H+, transport H+ jest aktywny, wysoka temperatura denaturuje białka, ATP z fazy jasnej zasila fazę ciemną, a chloroplasty i mitochondria wymieniają substraty/produkty.
Zadanie 5	Obieg azotu i rola bakterii	3	5.1: P, F, F. 5.2: np. bakterie brodawkowe wiążą azot atmosferyczny w jony amonowe przyswajalne dla roślin; 5.3: bakterie nitryfikacyjne, chemosynteza.
Zadanie 6	Diagnostyka i profilaktyka zakażenia HBV	3	6.1: 1 – P, 2 – F, 3 – F. 6.2: metoda II (przeciwciała po przebyciu zakażenia) lub dopuszczalnie III (PCR resztkowego DNA). 6.3: metoda III/PCR, ponieważ namnaża śladowe ilości DNA i pozwala określić typ wirusa.
Zadanie 7	Fotosynteza skrętnicy a rozmieszczenie bakterii tlenowych	3	Bakterie grupują się wokół chloroplastu, bo tam fotosynteza wydziela tlen. W 7.2 problemy to 1 i 3, wnioski to 2 i 5. W 7.3 nie można stwierdzić fototaksji dodatniej, bo bodziec świetlny nie jest jedyny ani kierunkowy w tych układach.
Zadanie 8	Jemioła jako półpasożyt i pobieranie substancji od żywiciela	2	Jemioła jest półpasożytem, bo fotosyntetyzuje dzięki zielonym liściom, ale wodę i sole mineralne pobiera ssawkami z żywiciela. Substancje te czerpie z drewna (ksylemu), z naczyń lub cewek.
Zadanie 9	Wymiana gazowa w płucach i ciśnienia parcjalne gazów	4	Wykres słupkowy porównuje PO2 i PCO2 w powietrzu pęcherzykowym, krwi tętnicy płucnej i żyły płucnej. Krew płynie włośniczką od strony tętniczej do żylnej. Wymiana gazowa zachodzi przez dyfuzję, bo w krwi tętnicy płucnej PO2 jest niższe, a PCO2 wyższe niż w pęcherzyku. Niższe PO2 w tętnicy płucnej wynika z oddania tlenu w tkankach, a wyższe w żyle płucnej z utlenowania krwi w płucach.
Zadanie 10	Odporność swoista i nieswoista w tabeli	1	A to odporność humoralna, B – komórkowa, C – nieswoista, D – swoista.
Zadanie 11	Autonomiczny układ nerwowy: współczulny i przywspółczulny	2	11.1: reakcja „walcz lub uciekaj” odpowiada części współczulnej; np. szybsze serce lub rozszerzone oskrzela zwiększają dostawę tlenu i glukozy do mięśni. 11.2: współczulna mobilizuje organizm w zagrożeniu, a przywspółczulna przywraca spoczynek po jego ustąpieniu.
Zadanie 12	Dziedziczenie czynnika Rh i konflikt serologiczny	2	Dla pewnego Rh+ u dziecka potrzebny jest co najmniej jeden rodzic DD; możliwe pary to DD×dd, DD×Dd i DD×DD. Konflikt serologiczny może dotyczyć pary B, gdy matka jest Rh–, a ojciec Rh+ i może przekazać allel D.
Zadanie 13	Regulacja wydzielania kortyzolu i test metyraponem	1	Prawidłowa jest odpowiedź B: u pacjenta z niedoczynnością kortykotropową przysadki po metyraponie zarówno ACTH, jak i 11-deoksykortyzol pozostają bez zmian.
Zadanie 14	Barwnik wzrokowy, adaptacja siatkówki i witamina A	2	Po przejściu do cienia potrzeba czasu na resyntezę barwnika, by fotoreceptory znów reagowały. Niedobór witaminy A upośledza resyntezę retinalu w pręcikach i pogarsza widzenie po zmierzchu.
Zadanie 15	Batat: grupa roślin i funkcja korzenia	2	Batat należy do roślin dwuliściennych, co widać po liściach. Jego korzenie tworzą bulwy spichrzowe, które gromadzą zapasy i mogą służyć do rozmnażania wegetatywnego.
Zadanie 16	Transpiracja liścia i aparaty szparkowe	3	Proces to transpiracja. Papierek na statywie jest kontrolą wilgotności powietrza. Liść ma więcej aparatów szparkowych na dolnej stronie, więc pochodzi z rośliny lądowej.
Zadanie 17	Fotoperiodyzm i hormon kwitnienia u roślin	1	Roślina dnia długiego zakwitła mimo krótkiego dnia, ponieważ otrzymała od rośliny dnia krótkiego substancję stymulującą kwitnienie, czyli florigen.
Zadanie 18	Dziedziczenie barwy kwiatów groszku pachnącego	3	Białe genotypy to AAbb, Aabb, aaBB, aaBb i aabb, a krzyżowanie AAbb z aaBB daje tylko różowe; w F2 AaBb×AaBb stosunek różowe:białe wynosi 9:7, a oceny zdań to F, F, P.
Zadanie 19	Insulina: struktura i skutki mutacji delecyjnych	4	Insulina ma strukturę III-rzędową dzięki mostkowi w łańcuchu A i IV-rzędową dzięki dwóm łańcuchom połączonym mostkami. Bardziej zmieniony jest polipeptyd 1 (delecja 4 nt przesuwa ramkę); czwarty aminokwas prawidłowy to metionina, a w polipeptydzie 1 alanina; kolchicyna nie powoduje takich mutacji, bo działa na chromosomy, nie na geny.
Zadanie 20	Nisza ekologiczna pąkli i konkurencja	3	20.1: konkurencja zawęża niszę zrealizowaną C. stellatus względem podstawowej. 20.2: T, N, N. 20.3: skupiska ułatwiają zapłodnienie krzyżowe.
Zadanie 21	Dzbaneczniki: zależności i konwergencja	3	21.1: dzbaneczniki i owady to drapieżnictwo, a mrówki i dzbanecznik to mutualizm. 21.2: pułapki są przykładem konwergencji. 21.3: bez mrówek roślina ma mniej azotu, więc słabiej rośnie.
Zadanie 22	Mała populacja a różnorodność genetyczna szympansów	2	Mała populacja ma niską różnorodność genetyczną, co zwiększa ryzyko wymarcia m.in. przez choroby, chów wsobny i dryf genetyczny. Korytarze leśne mają zwiększyć przepływ genów i różnorodność genetyczną populacji Gombe.

Zadania według działów

ewolucja

Zadanie 1: Filogeneza strunowców na podstawie cech

komórka i biochemia

układ krążenia i krew

Zadanie 3: Zmiany fizjologiczne podczas wysiłku fizycznego

mikroorganizmy

rośliny

genetyka

układ hormonalny

Zadanie 13: Regulacja wydzielania kortyzolu i test metyraponem

narządy zmysłów

Zadanie 14: Barwnik wzrokowy, adaptacja siatkówki i witamina A

ekologia

Oficjalny arkusz i zasady oceniania CKE

Pełna treść zadań z rysunkami: arkusz CKE (PDF). Punktacja: zasady oceniania CKE (PDF).

Źródło zadań: Centralna Komisja Egzaminacyjna. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.