Matura z biologii 2020, poziom rozszerzony: wszystkie zadania z odpowiedziami i wyjaśnieniami

Matura z biologii 2020, poziom rozszerzony (w maju 2020): 180 minut · 60 punktów, 22 zadań i 53 poleceń. Każde zadanie ma tu odpowiedź, wyjaśnienie i typowe błędy.

Wszystkie zadania: Matura z biologii 2020

ZadanieTematPunktyOdpowiedzi w skrócie
Zadanie 1Płynność dwuwarstwy lipidowej błony komórkowej3Najmniej prawdopodobny jest ruch cząsteczki między warstwami dwuwarstwy (odpowiedź A). Przy wzroście temperatury płynność błony się zwiększa, a organizm przeciwdziała temu, zwiększając udział fosfolipidów z dłuższymi łańcuchami i mniejszą liczbą wiązań podwójnych. Płynność w błonach komórek zwierzęcych obniża też cholesterol (lub sfingomielina).
Zadanie 2Różnicowanie fibroblastów w komórki tłuszczowe1Stwierdzenie jest nieprawdziwe. Fibroblasty zachowują zdolność do podziałów i mogą różnicować się w komórki tłuszczowe, więc liczba tych komórek może się zwiększać.
Zadanie 3Wzrost komórek i tkanki roślinne33.1: P, P, F. 3.2: np. ściany komórek korka wysycone suberyną są nieprzepuszczalne dla wody i chronią przed jej utratą. 3.3: np. sklerenchyma – funkcja wzmacniająca.
Zadanie 4Aerenchyma tataraku – budowa i funkcje24.1: aerenchyma ma duże przestwory międzykomórkowe wypełnione powietrzem, często tworzące kanały wentylacyjne. 4.2: może zwiększać wyporność rośliny lub magazynować gazy oddechowe, np. tlen.
Zadanie 5β-oksydacja i zapasy energetyczne zwierząt45.1 FADH2 i NADH + H+ wchodzą do łańcucha oddechowego, a acetylo-CoA do cyklu Krebsa; 5.2 potrzeba 3 cząsteczek kwasu laurynowego; 5.3 najwięcej cholesterolu syntetyzuje wątroba; 5.4 poprawna odpowiedź to A3.
Zadanie 6Obserwacja ruchu orzęsków z grafitem1Do kropli hodowli pantofelków na szkiełku podstawowym dodaje się grafit, przykrywa szkiełkiem nakrywkowym i obserwuje pod mikroskopem ruch cząstek grafitu/wody wokół orzęsków. Potrzebne są: hodowla pantofelków, mikroskop, szkiełka, pipeta i grafit.
Zadanie 7Aparat szparkowy – współdziałanie wakuoli i ściany1Powiększająca się wakuola zwiększa ciśnienie turgorowe. Nacisk na nierównomiernie zgrubiałe ściany komórek szparkowych zmienia ich kształt i otwiera szparkę.
Zadanie 8Pokrzywa zwyczajna: dwupienność, wiatropylność, nawożenie azotem38.1: poprawne wnioski to A i E. 8.2: pokrzywa jest dwupienna, bo kwiaty męskie i żeńskie rosną na różnych osobnikach. 8.3: duże pędzelkowate znamię wychwytuje pyłek, a kwiatostany na długich wiotkich osiach łatwo uwalniają pyłek na wietrze.
Zadanie 9Rzodkiewnik jako organizm modelowy i jego kwitnienie3W 9.1 trzeba sformułować problem badawczy o wpływie temperatury na kwitnienie rzodkiewnika. W 9.2 rzodkiewnik to dwuliścienna, co uzasadniają np. korzeń palowy i nerwacja pierzasta liści. W 9.3 cechy organizmu modelowego to krótki cykl życiowy, łatwość rozmnażania i małe rozmiary.
Zadanie 10Ohar – dymorfizm, rozwój piskląt, nory lęgowe310.1: C, czyli dymorfizm płciowy. 10.2: ohary to zagniazdowniki, bo pisklęta po wykluciu przemieszczają się z rodzicami do wody. 10.3: czynnikiem ograniczającym jest liczba/dostępność nor do gniazdowania.
Zadanie 11Tkanki mięśniowe w narządach człowieka1Wszystkie trzy stwierdzenia są prawdziwe (P, P, P): biceps ma budowę prążkowaną, kardiomiocyty są rozgałęzione i połączone wstawkami, a mięśniówka gładka jelita kurczy się niezależnie od woli.
Zadanie 12Jod w diecie i funkcjonowanie tarczycy212.1: niedobór jodu obniża tempo metabolizmu przez zmniejszenie wydzielania hormonów tarczycy. 12.2: dieta niskosolna bez produktów zwierzęcych dostarcza mało jodu, a składniki roślinne dodatkowo ograniczają jego wykorzystanie.
Zadanie 13Inulina w badaniu pracy nerek1Poprawna odpowiedź to B2: inulina, inaczej niż glukoza, nie ulega resorpcji w kanaliku krętym I-rzędu nefronu.
Zadanie 14Pneumocyty typu II, surfaktant i zespół błon szklistych2Bez surfaktantu pęcherzyki zapadają się, maleje powierzchnia wymiany gazowej, pojawia się niedotlenienie i wzrost CO2, co wymusza szybszy oddech. Cechy budowy pneumocytów (rER, mitochondria, Golgiego, ciałka blaszkowate) są przystosowaniem do produkcji składników surfaktantu.
Zadanie 15Termoregulacja: reakcje organizmu i hormony tarczycy2Przy chłodzie wzrasta metabolizm, a przy gorącu pocenie i ukrwienie skóry, co odpowiednio zwiększa wytwarzanie lub oddawanie ciepła. Utrata ciepła pobudza oś przysadka–tarczyca: TSH nasila wydzielanie hormonów tarczycy, które podnoszą tempo metabolizmu.
Zadanie 16Nietolerancja laktozy i dziedziczenie LCT6Dziecko i ojciec z pierwotną nietolerancją mają genotypy l1l1 lub l1l2, matka Ll1 lub Ll2. Prawdopodobieństwo wrodzonej nietolerancji u kolejnego dziecka wynosi 25%. Laktoza jest trawiona w jelicie cienkim do glukozy i galaktozy.
Zadanie 17Polidaktylia w rodowodzie – dziedziczenie1Poprawna jest odpowiedź C: nie pasuje dziedziczenie sprzężone z płcią dominujące, bo w rodowodzie chory ojciec ma córkę bez wady, a zdrowa matka ma synów z wadą.
Zadanie 18Epistaza recesywna w dziedziczeniu barwy sierści myszy2Czarne myszy mają genotyp B-D-: BBDD, BBDd, BbDD lub BbDd. W krzyżówce BbDd × bbdd potomstwo jest czarne, brązowe i białe w stosunku 1:1:2.
Zadanie 19Naprawa dimerów tyminowych i skóra pergaminowa3Kolejność etapów: 1 – odkształcenie przez dimer, 2 – nacięcie przez nukleazę, 3 – synteza przez polimerazę DNA, 4 – łączenie przez ligazę DNA. Enzymy: A – nukleaza, B – polimeraza DNA, C – ligaza DNA. Chorzy muszą unikać UV, bo wada naprawy DNA sprzyja kumulacji mutacji i nowotworom skóry.
Zadanie 20Bakterie jelitowe: mutualizm i witamina K220.1: to mutualizm, bo korzyść mają obie strony. 20.2: bakterie jelitowe dostarczają witaminę K.
Zadanie 21Kolonizacja wyspy Surtsey przez rośliny4W latach 60. dominowała hydrochoria, a nasiona mogły unosić się na wodzie i przetrwać zanurzenie. Ptaki przenosiły diaspory w przewodzie pokarmowym lub na ciele, a kolonia mew użyźniła podłoże i umożliwiła pojawienie się nowych gatunków roślin.
Zadanie 22Ochrona żbika europejskiego i jego pula genowa322.1: T, T, N. 22.2: krzyżowanie z kotem domowym wprowadza obce geny i zubaża pulę genową żbika. 22.3: drogi zwiększają śmiertelność i fragmentację, a przez izolację nasilają dryf genetyczny i chów wsobny.

Zadania według działów

komórka i biochemia

rośliny

mikroorganizmy

rozmnażanie i rozwój

układ ruchu

układ hormonalny

wydalanie i osmoregulacja

układ oddechowy

genetyka

układ pokarmowy

ekologia

ewolucja

Oficjalny arkusz i zasady oceniania CKE

Pełna treść zadań z rysunkami: arkusz CKE (PDF). Punktacja: zasady oceniania CKE (PDF).

Źródło zadań: Centralna Komisja Egzaminacyjna. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.