Matura z biologii 2021, poziom rozszerzony: wszystkie zadania z odpowiedziami i wyjaśnieniami

Matura z biologii 2021, poziom rozszerzony (w maju 2021): 180 minut · 60 punktów, 24 zadań i 58 poleceń. Każde zadanie ma tu odpowiedź, wyjaśnienie i typowe błędy.

Wszystkie zadania: Matura z biologii 2021

ZadanieTematPunktyOdpowiedzi w skrócie
Zadanie 1Struktura prolaktyny i liczba kodonów mRNA3Dominującą strukturą II-rzędową jest α-helisa; najwyższa rzędowość to struktura III-rzędowa, bo białko ma jeden łańcuch, a mRNA zawiera 228 kodony.
Zadanie 2Gradient protonowy i transport w mitochondrium3W 2.1 elektrony trafiają na tlen, łańcuch jest na wewnętrznej błonie, protony pompowane do przestrzeni międzybłonowej wbrew gradientowi, gdzie pH jest niższe. W 2.2 ADP i Pi są substratami syntezy ATP, a w 2.3 etapy to glikoliza i reakcja pomostowa.
Zadanie 3L-kanawanina: niebiałkowy aminokwas i jego toksyczność4Zadanie łączy budowę chemiczną białek z ich funkcją: podmiana argininy na kanawaninę zmienia konformację enzymu i obniża jego aktywność. Symbioza z bakteriami dostarcza azot do syntezy kanawaniny, azot zawierają cytozyna i ATP, a detoksykacja pozwala chrząszczowi korzystać z pokarmu niedostępnego dla innych.
Zadanie 4Znaczenie glikokaliksu erytrocytów1Glikokaliks erytrocytów zmniejsza tarcie i zlepianie się komórek, co ułatwia im przepływ przez naczynia i ogranicza przyklejanie do ich ścian.
Zadanie 5Rozpoznanie komórki bakteryjnej na mikrofotografii1To komórka bakteryjna, ponieważ ma nukleoid, a nie jądro komórkowe.
Zadanie 6Mikrokosmki, mikrotrychy i filamenty aktynowe3Mikrotrychy tasiemca zwiększają powierzchnię wchłaniania pokarmu podczas pasożytowania w jelicie. W kanaliku nerkowym mikrokosmki uczestniczą w resorpcji zwrotnej i sekrecji kanalikowej; aktyna nie tworzy wrzeciona ani wici, ale bierze udział w skurczu mięśnia.
Zadanie 7Anatomia liści klonu w różnym oświetleniu2Problem badawczy dotyczy wpływu nasłonecznienia na budowę anatomiczną blaszki liściowej. Różnica: liść z pełnego słońca ma lepiej rozwinięty miękisz asymilacyjny, np. więcej warstw miękiszu gąbczastego niż liść z cienia.
Zadanie 8Ruch wąsa czepnego męczennicy – tropizm28.1: B1 – to tropizm, ruch kierunkowy i nieodwracalny. 8.2: dotyk powoduje wzrost komórek po stronie przeciwnej do bodźca, co wygina wąs; nie chodzi o zmianę turgoru.
Zadanie 9Transport asymilatów w floemie lilaka29.1: problem dotyczy szybkości transportu asymilatów w floemie lilaka. 9.2: 14C z CO2 zostaje wbudowany w cukry podczas fotosyntezy, a następnie załadowany do soku floemowego i transportowany.
Zadanie 10Etylen i adaptacje korzeni roślin do stresu wodnego3W 10.1 korzeń wytwarza miękisz powietrzny lub większe przestwory ułatwiające przewietrzanie; w 10.2 etylen ogranicza utratę wody przez opadanie liści albo zwiększa pobór wody przez nowe korzenie lub włośniki; w 10.3 wszystkie trzy zdania są prawdziwe.
Zadanie 11Trzustka: trawienie i wydzielanie wewnętrzne3Trypsyna trawi białka, amylaza polisacharydy, a lipaza zemulgowane tłuszcze; enzymy trzustkowe działają w dwunastnicy. Trzustka wydziela też hormony, np. insulinę i glukagon, bezpośrednio do krwi.
Zadanie 12Strusie: osmolalność moczu i trawienie3Ograniczenie wody nastąpiło w dniu 4, a napojenie w dniu 12. Wzrost osmolalności moczu wynikał z oszczędzania wody przez nerki, a kamienie u strusi rozdrabniają pokarm zamiast zębów.
Zadanie 13Fazy potencjału czynnościowego i refrakcja213.1: A – polaryzacja, B – depolaryzacja, C – repolaryzacja, D – hiperpolaryzacja. 13.2: 1 – P, 2 – F, 3 – F.
Zadanie 14Witamina C – utrata syntezy i losy w organizmie314.1: P, P, F. 14.2: mutacja nie została wyeliminowana, bo pokarm dostarczał witaminę C, więc nie obniżała przeżycia ani rozrodu. 14.3: witamina C rozpuszcza się w wodzie i jest wydalana z moczem, a witamina A rozpuszcza się w tłuszczach i odkłada się w tkankach.
Zadanie 15Kości człowieka, kosteczki słuchowe, tkanka kostna4Strzemiączko przekazuje i wzmacnia drgania, a pozostałe kosteczki to młoteczek i kowadełko. Mniej kości u dorosłego wynika z ich zrastania się w czasie rozwoju. Kości długie magazynują sole mineralne i mają funkcję krwiotwórczą, a tkanka kostna jest charakterystyczna dla kręgowców.
Zadanie 16Małże jako biowskaźniki jakości wody wodociągowej316.1: 1 – P, 2 – F, 3 – F. 16.2: używa się kilku osobników, bo pojedynczy małż może zamknąć muszlę z błahych powodów – średnia z kilku daje wiarygodny wynik i chroni przed awarią. 16.3: przepływ wody przez jamę płaszczową umożliwia odżywianie (filtrowanie pokarmu) i wymianę gazową (oraz np. usuwanie odchodów, uwalnianie gamet).
Zadanie 17Dziedziczenie nietolerancji fruktozy i częstość nosicieli317.1: choroba dziedziczy się autosomalnie recesywnie. 17.2: częstość nosicieli wynosi około 1% (0,00995). 17.3: sacharoza jest źródłem fruktozy, więc należy ją wykluczyć z diety.
Zadanie 18Dziedziczenie barwy kwiatów: jednogenowe i dwugenowe1Hipoteza 1. jest potwierdzona, bo oczekiwane 3:1 zgadza się z wynikami. Hipoteza 2. jest potwierdzona, bo oczekiwane 9:7 zgadza się z wynikami.
Zadanie 19Ekspresja genów, choroby i dziedziczenie5Transkrypcja zachodzi w jądrze; mRNA jest krótszy od genu, bo niekodujące odcinki są usuwane, a promotor nie jest przepisywany; choroba to fenyloketonuria; geny 2. i 4. leżą na chromosomie 4 i mogą dziedziczyć się sprzężnie; albuminy są rozpuszczalne, występują w osoczu i regulują ciśnienie osmotyczne.
Zadanie 20Izolacja behawioralna a biologiczna definicja gatunku1Kaczki należą do różnych gatunków biologicznych, ponieważ izolacja behawioralna – odmienne toki i reakcja samic tylko na tok własnego gatunku – zapobiega naturalnemu krzyżowaniu i przepływowi genów. Sztuczne uzyskanie płodnych mieszańców nie zmienia tej oceny.
Zadanie 21Konwergencja narządów analogicznych u ssaków1Fałdy skórne lotopałanek i polatuch są narządami analogicznymi powstałymi w wyniku konwergencji, więc poprawna odpowiedź to A i 2.
Zadanie 22Czynniki ograniczające produkcję pierwotną fitoplanktonu2Próba kontrolna to woda z Morza Sargassowego z fitoplanktonem bez dodatku azotu, fosforu i metali. W ocenie wniosków poprawne jest tylko stwierdzenie o żelazie: 1 – N, 2 – N, 3 – T.
Zadanie 23Eutrofizacja wód – kolejność zdarzeń1Prawidłowa kolejność: wzrost zawartości azotanów i fosforanów → masowy rozwój glonów i roślin wodnych → zmniejszenie przejrzystości wód → zmniejszenie intensywności fotosyntezy → zmniejszenie stężenia tlenu → beztlenowy rozkład materii organicznej → powstanie siarkowodoru i amoniaku → spadek różnorodności biologicznej.
Zadanie 24Rola magnezu a obieg fosforu w ekosystemach224.1: prawidłowy wariant to B – kontrola na pożywce pełnej, próba badawcza na pożywce bez magnezu. 24.2: w zbiorowiskach naturalnych fosfor wraca do gleby dzięki rozkładowi martwej materii, a z pól uprawnych jest wynoszony wraz z plonem.

Zadania według działów

układ hormonalny

komórka i biochemia

inne

układ krążenia i krew

rośliny

układ pokarmowy

wydalanie i osmoregulacja

układ nerwowy

ewolucja

układ ruchu

ekologia

genetyka

Oficjalny arkusz i zasady oceniania CKE

Pełna treść zadań z rysunkami: arkusz CKE (PDF). Punktacja: zasady oceniania CKE (PDF).

Źródło zadań: Centralna Komisja Egzaminacyjna. Odpowiedzi i wyjaśnienia: anotemy.